Αρχείο κατηγορίας ΠΟΙΗΣΗ

ΤΕΤΑΡΤΗ 15 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 2020: ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΣΤΟΝ ΚΩΣΤΗ ΠΑΛΑΜΑ ΣΤΑ ΦΙΛΙΑΤΡΑ ΑΠΟ ΤΟΝ ΣΥΛΛΟΓΟ ΦΙΛΟΠΡΟΟΔΩΝ.

Η Βιβή Παντελάκη είναι με την Αθηνά Κόλλια και 8 ακόμη.

ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΩΣΤΗ ΠΑΛΑΜΑ
Ο Κωστής Παλαμάς ήταν ένας από τους πολυγραφότερους Έλληνες λογοτέχνες και πνευματικούς ανθρώπους. Δημοσίευσε συνολικά σαράντα ποιητικές συλλογές, θεατρικά έργα, κριτικά και ιστορικά δοκίμια, συγκριτικές μελέτες και βιβλιοκριτικές. Το έργο του είχε τεράστια απήχηση στην εποχή του. Ο Μίκης Θεοδωράκης έχει πει ότι ο Παλαμάς είχε μεγαλύτερη επιρροή από 10 Πρωθυπουργούς. Ωστόσο, αυτό που δεν είναι γνωστό, είναι ότι ο έρωτας είναι διάχυτος σε όλη την έκταση του ποιητικού του έργου. Τα ερωτικά του ποιήματα είναι μάλιστα, περισσότερα από τα ποιήματα κάθε άλλης θεματικής κατηγορίας.
Ο Σύλλογος Φιλοπροόδων επιχειρεί να φωτίσει αυτή την πλευρά του έργου του πραγματοποιώντας ένα αφιέρωμα στο έργο του, 161 χρόνια από τη γέννησή του με τίτλο «Ο ερωτισμός στην ποίηση του Παλαμά», την Τετάρτη 15 Ιανουαρίου 2020, στα Φιλιατρά, στο Βορρέειο Πνευματικό Κέντρο, στις 7.30 μμ.
Ομιλητής θα είναι ο λογοτέχνης Κώστας – Κόλλιας Ερανιώτης. Ποιήματα θα απαγγείλουν η Ματίνα Μιχαλακοπούλου, η Δώρα Πανταζοπούλου και η Ειρήνη Παναγοπούλου σε μουσική υπόκρουση κιθάρας από τον Γρηγόρη Κόλλια. Την επιμέλεια του οπτικοακουστικού υλικού έχει ο Γιώργος Μακρής.
Θα είναι χαρά μας οι φίλοι μας να παρακολουθήσουν την εκδήλωση αυτή!

Η εικόνα ίσως περιέχει: ένα ή περισσότερα άτομα και κείμενο

Παιδικά και νεανικά χρόνια – οι πρώτες ποιητικές εκδηλώσεις

Ο Κωστής Παλαμάς, «ο ποιητής που σκέπασε με τον ίσκιο του μισόν αιώνα της πνευματικής μας ιστορίας» (Θεοτοκάς, 1994: 243), γεννιέται στην Πάτρα το 1859, δυο χρόνια μετά το θάνατο του Σολωμού. Πολύ νωρίς, το 1866, εγκαθίσταται στο Μεσολόγγι μαζί με τον ένα από τους δύο αδερφούς του ―τον μεγαλύτερο―, μετά τον πρόωρο και ξαφνικό θάνατο και των δύο γονιών του: στο σπίτι του θείου του, που αναλαμβάνει την ανατροφή τους.

Στη νησόσπαρτη λίμνη που το μαϊστράλι,

από θαλασσινή δυναμωμένο αρμύρα,

ταράζει πέρα το φυκόστρωτο ακρογιάλι,

μ’ έριξ’ εκεί πεντάρφανο παιδάκι η Μοίρα.

[Από την Ασάλευτη ζωή] .

Στο Μεσολόγγι τελειώνει τις εγκύκλιες σπουδές του και γράφει τα πρώτα του ποιήματα ώς το 1875, οπότε μετακομίζει στην Αθήνα, την πόλη στην οποία θα ζήσει ώς το τέλος της ζωής του. Εγγράφεται στη Νομική Σχολή, όπως είχε κάνει προηγουμένως ο αδελφός του Χρήστος, αλλά γρήγορα εγκαταλείπει τις σπουδές του, για να αφιερωθεί στην ποίηση και τη φιλολογία.

Οπλισμένος με την αυτοπεποίθηση της νεότητας υποβάλλει την πρώτη του συλλογή, Ερώτων έπη, στο Βουτσιναίο ποιητικό διαγωνισμό μόλις το 1876, τη χρονιά που βραβεύεται τελικά η συλλογή του Γ. Βιζυηνού. Η δική του απορρίπτεται ως «ψυχρότατο στιχουργικό γύμνασμα λογιώτατου γραμματικού» (Θ. Ορφανίδης). Ωστόσο ο Παλαμάς καταφέρνει την επόμενη χρονιά να εκδώσει στο Μεσολόγγι αυτοτελώς την ποιητική σύνθεση Μισολόγγι, ενώ μπροστά του ανοίγεται ο κόσμος των εφημερίδων: από το 1879 δημοσιεύει ποιήματά του στον Ραμπαγά, με την υπογραφή «Κώστας» και αργότερα στο Μη χάνεσαι και στην Ακρόπολη. Παράλληλα σχεδόν εμφανίζονται με ποιήματά τους στον φιλονεϊστή Ραμπαγά και δύο φίλοι του: ο «Νίκος» (Καμπάς) και η «Αράχνη» (= Γεώργιος Δροσίνης). Η ιδρυτική τριανδρία της «Νέας Αθηναϊκής Σχολής» έχει κιόλας σχηματιστεί και εισέρχεται στην λογοτεχνική σκηνή. Στον απόηχο της γνωστής ομιλίας του Ροΐδη [«Περί συγχρόνου εν Ελλάδι ποιήσεως», 1877], απορριπτικής για το σύνολο σχεδόν της ελληνικής ποίησης και καταγγελτικής ως προς την έλλειψη πνευματικού περιβάλλοντος ικανού να γεννήσει μεγάλη ποίηση, οι νέοι της εποχής αναλαμβάνουν την ποιητική ανανέωση: ταλαντεύονται μεταξύ καθαρεύουσας και δημοτικής αλλά γρήγορα δείχνουν σαφή κλίση προς την δεύτερη. Η υποστήριξη που προσφέρουν στη δημοτική την καθιερώνει σταδιακά, και μετά από πολλούς αγώνες, ως ποιητική γλώσσα. Αρνούνται τους ακραίους ποιητικούς συναισθηματισμούς, το στόμφο και τις ρητορικές εξάρσεις της παλιάς σχολής και παρουσιάζουν ποιήματα με επιμελημένο στίχο και συγκρατημένη ευαισθησία.

Ωστόσο ο νεαρός Παλαμάς έχει να φροντίσει και το ζήτημα της επαγγελματικής του αποκατάστασης. Ο Γαβριηλίδης, εκδότης των εφ. Μη χάνεσαι και αργότερα της Ακρόπολις, του ζητά να γίνει κοινοβουλευτικός συντάκτης επ’ αμοιβή. «Όταν μου έγραφες ότι με θέλεις διά την Βουλήν, ετρόμαξα» του απαντά ο Παλαμάς. Δέχεται βέβαια, όσο κι αν επιμένει αρχικά: «μου φαίνεται ότι θα απετύγχανον οικτρότατα ως δημοσιογράφος». Ο Γαβριηλίδης επιμένει κι αυτός. Η θητεία του στη θέση του κοινοβουλευτικού συντάκτη κράτησε ένα μικρό διάστημα. Από το επάγγελμα του δημοσιογράφου όμως προσπάθησε για χρόνια να κερδίσει τη ζωή του περνώντας από τα γραφεία των μεγαλύτερων εφημερίδων της εποχής. Τα χρόνια βέβαια είναι πολύ δύσκολα για τους νεαρούς επαγγελματίες του λόγου:

Η Εφημερίς όπου εργαζόταν δεν πήγαινε καθόλου καλά οικονομικώς, δεν είχε να πληρώνει τους συντάκτες της, και του κάκου η κυρία Παλαμά πήγαινε και ξαναπήγαινε στο Ρούκη, που ήταν τότε ο διευθυντής, γυρεύοντας ένα μέρος τουλάχιστον από τα καθυστερούμενα για να ψωνίσει. Νομίζω […] πως η μεγάλη αυτή στεναχώρια έλειψε όταν ο ποιητής πήγε χρονογράφος στο Εμπρός του Καλαποθάκη (Ξενόπουλος, 1943: 19).

Στην πραγματικότητα «η μεγάλη αυτή στεναχώρια έλειψε» οριστικά από το 1897, χρονιά κατά την οποία ο Παλαμάς διορίζεται με απόφαση του Υπουργού Παιδείας Γενικός Γραμματέας του Πανεπιστημίου Αθηνών. Σ’ αυτή τη θέση θα εργαστεί ώς το 1928.

Το 1886 εκδίδεται η ποιητική συλλογή που αποτελεί την ουσιαστική αρχή του παλαμικού ποιητικού έργου: τα Τραγούδια της Πατρίδος μου αποτελούν πλήρη έκφραση των ποιητικών στόχων της νέας αθηναϊκής σχολής και συμπυκνωμένη έκφραση του μεγαλοϊδεατισμού της εποχής.

«Οι στίχοι στην πατρίδα μου», στη μικρή πατρίδα […] θ’ άξιζεν εδώ, και με όλη τη συντομία, να εξαρθούν. Γιατί δίνουν το σύνθημα πως κάτι σπέρνεται προμηνώντας κάποια μεταστροφή που αγάλια αγάλια θ’ ανθίσει, στην ιδεολογία μας, στην αισθητική μας. Η πατριδολατρία. Πατριδολάτρης είμαι, όχι εθνικιστής. […] Το ποίημα, που προεξάρχει στο βιβλίο μου, είναι «Τα δώρα της Πρωτοχρονιάς». Συνεχίζετ’ εκεί το πατριωτικό ιδανικό. Η Μεγάλη Ιδέα σ’ ένα ανάγλυφο σκαλίζεται. Αλλά σχεδόν τίποτε κοινό με τον παραδομένο λυρισμό της αθηναίας Σχολής, με το ’21, εκπροσωπούμενο από τους καπεταναίους και τους ήρωές του που συμβολίζουν την εθνικήν ακμή μέσα στον ξεπεσμό του τωρινού. Τίποτα που να θυμίζει την ρομαντική ελεγειογραφία, το επικό πλάτος, τη διθυραμβική τυμπανοκρουσία, τη δημοσιογραφική στωμυλία των προγόνων συναδέλφων μας. Η Μεγάλη Ιδέα σε στίχους που σα να βιάζονται να σωπάσουν, με μια κραυγή που μισοβγαίνει, σα να ξεράθηκε στο στόμα τους: «με την Αγάπη». [Παλαμάς, Άπαντα, Α΄: 22]

Αυτά σημειώνει ο ποιητής υπογραμμίζοντας ήδη μια βασική δεσπόζουσα που επανέρχεται σε διάφορες φάσεις στην ποίησή του. Την επόμενη χρονιά παντρεύεται τη Μαρία Βάλβη, γόνο πολιτικής οικογένειας του Μεσολογγίου, γράφει και της αφιερώνει τον «Ύμνο εις την Αθηνάν», που θα βραβευτεί στον Φιλαδέλφειο ποιητικό διαγωνισμό δύο χρόνια αργότερα.«Ο σωστός κριτικός αναγκαίο συμπλήρωμα του ποιητή» (Παλαμάς)

Το 1889 δίνει στον φιλολογικό σύλλογο «Παρνασσός» την περίφημή διάλεξή του για τον Κάλβο, που εξακολουθεί δικαίως να θεωρείται η ουσιαστική αφετηρία της κριτικής πρόσληψης του ποιητικού έργου του Κάλβου. Είναι το πρώτο σημαντικό φανέρωμα της κριτικής διορατικότητας του Παλαμά. Η πραγματικά μεγάλη εποπτεία του των λογοτεχνικών πραγμάτων, η πολυμέρεια και η διεισδυτική κριτική ματιά του τον κάνουν τα επόμενα χρόνια να ξεχωρίσει ως κριτικός, ιστορικός και θεωρητικός της νεοελληνικής λογοτεχνίας. Η κριτική αναθεώρηση του πρόσφατου λογοτεχνικού παρελθόντος συμπεριλαμβάνει, εκτός από τον Κάλβο, δύο ακόμα σημαντικούς σταθμούς: την ποίηση του Δ. Σολωμού και του Αρ. Βαλαωρίτη. Στην πραγματικότητα ο Παλαμάς εισηγείται έναν ολοκαίνουριο κανόνα «εθνικών» ποιητών προτείνοντας, μέσω του Σολωμού, μια μετακίνηση του ενδιαφέροντος προς ένα ποιητικό κέντρο άλλο από το Φανάρι, που είχε προσελκύσει την προσοχή της παλιάς σχολής: τα Επτάνησα.

Από την άλλη, πρωτεργάτης της λογοτεχνικής ανανέωσης που οραματίζεται η γενιά του 1880, έχει επίγνωση του ηγετικού του ρόλου. Αναλαμβάνει έτσι σύντομα, εκτός από την ανανέωση της ερμηνείας της παράδοσης, την ανανέωση του λογοτεχνικού ορίζοντα που προϋποθέτει και την ανάδειξη των νέων ποιητών: Παπαδιαμαντόπουλος, Καμπάς, Δροσίνης. Γράφει από την αρχή και για τους τρεις θετικότατες κριτικές και αναδεικνύεται έτσι σε «ζωντανή συνείδηση μιας γενιάς και μιας εποχής» (Μουλλάς).

Γ. Ροϊλός, «Οι ποιητές» (1919). Στα δεξιά της σύνθεσης απεικονίζεται ο Α. Προβελέγγιος να διαβάζει κάποιο ποίημά του, ενώ από τα αριστερά προς τα δεξιά διακρίνονται οι Γ. Στρατήγης, Γ. Δροσίνης, I. Πολέμης, K. Παλαμάς και Γ. Σουρής [Πινακοθήκη Φιλολογικού Συλλόγου «Παρνασσός», πηγή: Φιλολογικός Σύλλογος Παρνασσός και Wikimedia Commons]

Ο διευρυμένος κριτικός προσανατολισμός, η αγάπη και η γνώση του δυτικού πολιτισμού του παρέχουν άφθονο υλικό για έρευνα. Συχνά αναλαμβάνει να παρουσιάσει, να συγκρίνει, να προωθήσει στο ελληνικό κοινό συγγραφείς και ρεύματα του ευρωπαϊκού πνευματικού στερεώματος. V. Hugo, Λ. Τολστόι, E. Renan, H. Taine, A. France είναι μόνο μερικά από τα ονόματα που συναντά κανείς στα κριτικά του δοκίμια. Έχει λεχθεί ότι ο Παλαμάς προωθεί κριτικά αυτούς από τους ξένους δημιουργούς που το έργο τους παρουσιάζει ίχνη φιλελληνισμού, κάτι που ωστόσο δεν αναιρεί το γεγονός του ειλικρινούς ενθουσιασμού για τα ευρωπαϊκά λογοτεχνικά και πνευματικά κινήματα ανεξαρτήτως εθνικής τοποθετήσεως. Χαρακτηριστική είναι η έντονη αντίδρασή του το 1899 απέναντι στο φόβο του Εφταλιώτη περί εισαγωγής του «σκοταδερού βορεινού Ιψενογερμανισμού» στις σελίδες του περιοδικού Τέχνη.

Μέρος της κριτικής του οξύνοιας θα πρέπει να θεωρηθεί η έγκαιρη υποστήριξη της δημοτικής ως λογοτεχνικής γλώσσας. Από τις στήλες της εφημερίδας Εφημερίς υποδέχεται τo 1888 το Ταξίδι μου του Γ. Ψυχάρη και το συστήνει στο ελληνικό κοινό με το άρθρο «Το επαναστατικόν βιβλίον του κ. Ψυχάρη» εκφράζοντας ενθουσιώδεις κρίσεις. Ως προς τη συγγραφή της ποίησης έχει και ο ίδιος εγκαταλείψει οριστικά την καθαρεύουσα από το 1886. Τα κρίσιμα επόμενα χρόνια η θέση του Παλαμά ως προς το γλωσσικό θα είναι απερίφραστα υπέρ της δημοτικής.

Το βιβλίο έπρεπε ν’ αναγγελθεί στο φύλλο. Και είδα πως δεν ήταν κανένα από κείνα τα έντυπα που θάφτανε να τα ξεφυλλίσω με τη συνηθισμένη δημοσιογραφική βία. Μόλις άρχισα να το ξεφυλλίζω, και πέρασα στο πόδι δυο τρεις, πέντ’ έξι σελίδες του, μπήκα στο νόημα· όσο μου ήταν δυνατό το πράγμα στην εποχή και στη στιγμή εκείνη. […]

Και ξύπνησα. (…) Μα είν’ αλήθεια πως κι ο ύπνος μου ποτέ δεν ήτανε βαρύς, βαθύς. Τα μάτια μου μισάνοιχτα ανάμεσα του ύπνου και του ξύπνου. Έτοιμος να ξυπνήσω, έτοιμος πιο πολύ από άλλους να καταλάβω πως ήρθε κάποιος Μεσσίας, να την προσκυνήσω την Αλήθεια, να της μιλήσω με τη γλώσσα της, όσο κι αν τραύλιζ’ ακόμα [Παλαμάς, Άπαντα, ΣΤ΄: 307-309].

Ώς το τέλος των πρώτων ποιητικών αναζητήσεων

Το 1890 η δεύτερη συλλογή του, τα Μάτια της Ψυχής μου, βραβεύεται στο Φιλαδέλφειο ποιητικό διαγωνισμό. Η ποιητική διερεύνηση της γενιάς του 1880 για μια έκφραση πλήρως διαφοροποιημένη από το ρομαντισμό της παλιάς σχολής συνεχίζεται. Μέσα στο πεδίο αυτής της διερεύνησης ο Παλαμάς εκδηλώνει ένα εντονότατο ενδιαφέρον σύνδεσης της εγχώριας ποιητικής παράδοσης με τις σύγχρονές του ευρωπαϊκές καλλιτεχνικές εξελίξεις. Είναι λοιπόν και στα Μάτια της Ψυχής μου (όπως και στα Τραγούδια της Πατρίδος μου) ιδιαιτέρως αισθητές οι επιδράσεις της τεχνοτροπίας του γαλλικού παρνασσισμού, από τον οποίο ο Παλαμάς διδάσκεται τη σημασία της μορφής. Οι στίχοι χαρακτηρίζονται από έμμετρη ρυθμικότητα και διαθέτουν ομοιοκαταληξία. Οι όφειλες ωστόσο στον ρομαντισμό παραμένουν, παρά την απομάκρυνση από την ποιητική της παλιάς σχολής, έκδηλες και εντοπίζονται κυρίως στην εξιδανικευτική ματιά του ποιητή, ενώ ο τίτλος της συλλογής παραπέμπει στο γνωστό σολωμικό στίχο «πάντα ανοιχτά, πάντ’ άγρυπνα, τα μάτια της ψυχής μου» από τους Ελεύθερους πολιορκημένους.

Οι απανωτές βραβεύσεις θα πρέπει ασφαλώς να θεωρηθούν ενδείξεις κάποιας αναγνώρισης που χαίρει ήδη ο Παλαμάς ως ποιητής. Ως επικύρωση έρχεται το 1895 η ανάθεση από την Επιτροπεία των Ολυμπιακών Αγώνων της σύνθεσης του Ύμνου των Αγώνων. Με αυτό τον παλαμικό «Ολυμπιακό Ύμνο», που μελοποίησε ο Σ. Σαμαράς, έγινε η έναρξη των σύγχρονων Ολυμπιακών Αγώνων το 1896 στην Αθήνα και από την Ολυμπιάδα της Ρώμης, του 1960, ανακρούεται σε όλες τις τελετές έναρξης και λήξης.

Εξώφυλλο παρτιτούρας [πηγή: Μεγάλη Μουσική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος]

Το κρίσιμο έτος 1897 εκδίδει τη συλλογή Ίαμβοι και Ανάπαιστοι, στην οποία μεταγράφει σε επίπεδο ποιητικής πράξης την ανάγνωσή του της καλβικής ποίησης: στα σαράντα ποιήματα της συλλογής η μετρική της κάλβειας στροφής «αναπαρίσταται» συμβολικά μέσω της εναλλαγής του ιαμβικού και του αναπαιστικού ρυθμού. Η συμπερίληψη ενός ποιήματος στο οποίο ο Κάλβος παρουσιάζεται ως «λαμπερόχρωμος ζωγράφος» τοπίων της πατρίδας και αξιομνημόνευτων περιστατικών του εθνικού παρελθόντος, γίνεται πάνω στη βάση του στοιχείου της φιλοπατρίας, που εντάσσει το ποίημα στην κατηγορία της πατριωτικής ποίησης. Ακόμα πιο εμφατικά αυτό συμβαίνει με την ανάκληση της εμβληματικής μορφής του Διγενή:

Καβάλα πάει ο Χάροντας τον Διγενή στον Άδη,κι άλλους μαζί… Κλαίει δέρνεται τ’ ανθρώπινο κοπάδι.Και τους κρατεί στου αλόγου του δεμένους τα καπούλια, της λεβεντιάς τον άνεμο, της ομορφιάς την πούλια.

Και σα να μη τον πάτησε του Χάρου το ποδάρι,ο Ακρίτας μόνο ατάραχα κοιτάει τον καβαλάρη,

―Ο Ακρίτας είμαι, Χάροντα δεν περνώ με τα χρόνια.

Μ’ άγγιξες και δε μ’ ένιωσες στα μαρμαρένια αλώνια;

Εγώ είμαι η ακατάλυτη ψυχή των Σαλαμίνων,

στην Εφτάλοφην έφερα το σπαθί των Ελλήνων.

Δε χάνομαι στα Τάρταρα, μονάχα ξαποσταίνω,

στη ζωή ξαναφαίνομαι και λαούς ανασταίνω!

[Παλαμάς, Άπαντα, Α΄: 352-353]

Ο αντίκτυπος της ήττας του 1897 ωστόσο αποτυπώνεται στην επόμενη συλλογή, τους Χαιρετισμούς της Ηλιογέννητης (1900). Μια στροφή στα κείμενα του Παλαμά από την έκφραση της πολεμικής έντασης και την παρότρυνση στον ηρωισμό σε ένα πνεύμα διεθνισμού και πτώσης του ηρωικού τόνου είναι στο έξης διακριτή.

Ο θάνατος του τρίτου παιδιού του το 1898, του τετράχρονου Άλκη, έχει ήδη αποτελέσει έναν τραγικό σταθμό στην προσωπική του ζωή και παράλληλα την αφορμή για να εκδηλωθεί αυτό που ο ίδιος θα ονομάσει «λυρισμό του εγώ», μέσω της σύνθεσης του θρηνητικού Τάφου (1898, έκδοση που προηγείται των Χαιρετισμών της Ηλιογέννητης), μιας από τις πιο προσωπικές στιγμές στο σύνολο της παλαμικής ποιητικής δημιουργίας. Οι στίχοι της σύνθεσης δημιουργούν ένα κλίμα μελαγχολίας και βαθιάς θλίψης.

Ως τέλος αυτής της πρώτης ποιητικής περιόδου του Παλαμά θα μπορούσε να θεωρηθεί η έκδοση του τόμου Ασάλευτη ζωή (1904) ο οποίος περιλαμβάνει μεγάλο μέρος ήδη δημοσιευμένης ποίησης και συγκεντρώνει ποιήματα ολόκληρης της προηγούμενης δεκαετίας. Πυρήνας ωστόσο του τόμου θα πρέπει να θεωρηθούν οι συνθέσεις Φοινικιά, Εκατό φωνές και Ασκραίος γραμμένες όλες την περίοδο 1900-1904. Ο Παλαμάς διερευνά πλέον τις δυνατότητες που ανοίγει ο προσεταιρισμός της αισθητικής θεωρίας του συμβολισμού, μέσω του οποίου Γάλλοι ποιητές όπως ο Charles Baudelaire, o Stéphane Mallarmé και ο Paul Verlaine στις δύο τελευταίες δεκαετίες του 19ου αι. οργανώνουν τη δική τους ποιητική απομάκρυνση από τις υπερβολές του ρομαντισμού.

Οι Έλληνες ποιητές των πρώτων χρόνων του εικοστού αιώνα οικειοποιήθηκαν δύο από τις θεμελιώδεις αρχές του [συμβολισμού]: α) ο σκοπός της ποίησης δεν είναι να δηλώνει αλλά να υποβάλλει, δηλαδή να στρέψει το νου και τα αισθήματα του αναγνώστη, υπαινικτικά, με έμμεση υπόδειξη, προς μια υψηλότερη σφαίρα υπερβατικών Ιδεών, και β) ότι ο ίδιος ο ποιητής, αφού διαλάμψει μέσα του το φευγαλέο αυτό όραμα, θεωρεί την ταπεινή πραγματικότητα ως τόπο μελαγχολίας και απελπισίας. [Beaton, 1996: 121-122]

Ο Παλαμάς, χωρίς ποτέ να μετεξελίσσεται σε συμβολιστή ποιητή, φαίνεται να κρατά το δίδαγμα για την υποβλητική και υπαινικτική λειτουργία της ποίησης, μέσω της οποίας ο αναγνώστης οδηγείται σε υπερβατικές έννοιες. Η σύνθεση στην οποία είναι κυρίως εμφανή τα συμβολιστικά στοιχεία είναι η Φοινικιά.

Ω Φοινικιά, μας έριξεν εδώ ένα χέρι·

το χέρι το ‘βαλε καταραμένη Μοίρα;

το πήγε νους καλοπροαίρετος; Ποιός ξέρει!

Από ενός ύπνου κάτου τον καταποτήρα

ποιά ορμή μας άδραξε και ποιός μας έχει φέρει;

Τάχ’ από χαλαστή γιά τάχ’ από σωτήρα;

Νά μας ασάλευτα στον ίσκιο σου αποκάτου·

ο ίσκιος σου είναι της ζωής ή του θανάτου;

Παράλληλα, στην Ασάλευτη ζωή συμπεριλαμβάνεται, πρώτος στην ενότητα «Μεγάλα οράματα», ο Ασκραίος που προοικονομεί την εμφάνιση των μεγάλων συνθέσεων που θα ακολουθήσουν. Είναι ένας μονόλογος του φαντάσματος του Ησιόδου της Άσκρας, μια σπουδή πάνω στο ησιόδειο Έργα και Ημέρες, που αρχίζει και τελειώνει με τον αρχαίο ποιητή να παραδίδει το πνεύμα του στον νεοτερικό διάδοχό του, πίσω από το προσωπείο του οποίου κρύβεται ο ίδιος ο Παλαμάς.

Η ποίηση του Παλαμά προχωρά στο εξής με τον τρόπο της παραγωγής αντιθέσεων: μετακινούμενη αέναα από το «λυρισμό του εμείς» στο «λυρισμό του εγώ» ή αλλιώς: από τα πιο λυρικά ποιήματα «ήσσονος τόνου» στις επικές συνθέσεις των «μεγάλων οραμάτων

Η δράση του υπέρ της δημοτικής

Στην αρχή του νέου αιώνα ο Παλαμάς δοκιμάζει την πρώτη αυτόνομη έκδοση πεζού με το διήγημα «Θάνατος παλικαριού» (1901). Την ίδια εποχή γράφεται και το μοναδικό θεατρικό του έργο η Τρισεύγενη (1903), «ένα ποιητικό δράμα σε μια εποχή όπου κυριαρχούσε στο θέατρο ο νατουραλισμός» (Πολίτης, 1995: 198-199).

Εν τω μεταξύ ο αγώνας υπέρ της δημοτικής μπαίνει σε μια κρίσιμη φάση. Η μετάφραση του Κατά Ματθαίον Ευαγγελίου από τον Αλέξανδρο Πάλλη και η δημοσίευσή της στην εφημερίδα Ακρόπολις το 1901 ξεσήκωσε, όχι μόνο την Εκκλησία, αλλά και το λαϊκό αίσθημα, και προκάλεσε μια σοβαρή πολιτική κρίση που στάθηκε η απαρχή μιας μακράς σειράς ανάλογων φαινομένων. Οι μεγάλες φοιτητικές διαδηλώσεις, αποδοκιμαστικές της μετάφρασης του Ευαγγελίου, τοποθετούν στο στόχαστρο της επίθεσης τους δημοτικιστές που θεωρούνται άθεοι και προδότες. Οι αντιδράσεις καταλήγουν σε ταραχές και αιματηρές συγκρούσεις με τον στρατό, που θα μείνουν γνωστές ως «Ευαγγελικά».

Απεικόνιση των επεισοδίων στον τύπο της εποχής [πηγή: Wikimedia Commnons]

Τα γεγονότα κλονίζουν την κυβέρνηση Θεοτόκη και την αναγκάζουν να παραιτηθεί. Ο Κωστής Παλαμάς, δηλωμένος υποστηρικτής της δημοτικής, βρίσκεται στο επίκεντρο των επιθέσεων, καθώς μάλιστα αυτή την εποχή εργάζεται ως Γραμματέας του Πανεπιστημίου, που έχει πρωτοστατήσει στις αντιδραστικές εκδηλώσεις. Η υποστήριξή του ωστόσο προς όλες τις προσπάθειες καθιέρωσης της δημοτικής είναι συνεχής και έμπρακτη: συνεργάζεται με τον Νουμά, το περιοδικό-όργανο του δημοτικισμού, από το πρώτο κιόλας τεύχος (Ιανουάριος 1903). Την ίδια χρονιά η παράσταση της Ορέστειας σε δημοτική μετάφραση του Γ. Σωτηριάδη από το Βασιλικό Θέατρο προκαλεί συγκρούσεις ανάλογες με εκείνες των «Ευαγγελικών», τα «Ορεστειακά». Πριν από την πρώτη παράσταση η Μαρίκα Κοτοπούλη απαγγέλλει το ποίημα «Το χαίρε της τραγωδίας», που ο Παλαμάς έχει γράψει ειδικά για την περίσταση. Κατά τη διάρκεια των αναταραχών ο Παλαμάς διώκεται εκ νέου για τις δημοτικιστικές του απόψεις.

Στοχάζομαι πως όταν η ζωντανή μας η γλώσσα δικιωθεί και πάρει τη θέση που της χρειάζεται, όταν ο δασκαλισμός θα είναι κάτι τι ανάλογο στο νόημα και στο μάκρεμα με το μεσαιωνισμό, και κάτι πολύ χειρότερο, όταν και της ίδιας Πολιτείας οι νόμοι θα σκαλίζονται, καθαροί και στρογγυλοί, στην άσπρη πλάκα της ζωντανής γλώσσας, και δε θα κοκκινίζει ο Λόγος μπροστά σε «διορισμούς εθνικών ποιητών ή εθνοκηρύκων απηλλαγμένων του ιδιώματος του μαλλιαρισμού», τότε θα βρεθεί πως και η λεγόμενη καθαρεύουσα δεν είναι όλως διόλου για πέταμα, γιατί δούλεψε κ’ εκείνη, όχι μονάχα για τη γέννηση κάποιων αξιόλογων έργων, μα και άθελα, για την πρόοδο και για το ξαναστύλωμα της αφιλίωτης αντίδικης, της δημοτικής.

Μα ίσαμε που να ξημερώσουν τα χρυσά χρόνια, η καθαρεύουσα πρέπει να πολεμιέται ήσυχα, υπομονετικά, συστηματικά, μεθοδικά, τεχνικά, επιστημονικά, θαρρετά, μαζί μετρημένα και παλικαρίσια, ξέσκεπα και συνετά, αλύπητα, σαν ένα εθνικό κακό. Τούτο απαιτούν η ηθική, η τιμή, η δικιοσύνη, η ανάγκη, ο εθνισμός, ο ανθρωπισμός, το σέβας προς την αλήθεια, η αγάπη προς την ομορφιά, ό,τι συμφέρει στον κοινωνικό τον άνθρωπο, ό,τι τονώνει τον άνθρωπο τον εσωτερικό [Παλαμάς, Άπαντα, Η΄: 50].

Τον Μάιο του 1908 ο Παλαμάς υποβάλλει ως γραμματέας του Πανεπιστημίου Αθηνών αναφορά στο Υπουργείο Παιδείας συνταγμένη σε δημοτική γλώσσα. Η δημόσια δημοτικιστική του τοποθέτηση προκάλεσε την «Επιτίμηση του Γραμματέως του Πανεπιστημίου» από τον Υπουργό Παιδείας. Στις 15 Μαΐου ο Παλαμάς απαντά σε συκοφαντικό άρθρο του Γ. Πωπ στην εφ. Αθήναι σχετικά με την αναφορά του, με επιστολή που δημοσιεύεται στην εφ. Εστία:

Αν δεν εφοβούμην μήπως ολισθήσω εις λυρικήν περιαυτολογίαν περιττήν, θα έλεγα ότι δι’ εμέ λειτούργημα ο Λόγος και θρησκεία τα Γράμματα. Γνωστή, όσον ασήμαντος και αν είναι, η λογοτεχνική εργασία μου. Πιθανόν να είναι πολύ αμφισβητήσιμος η αξία μου ως λογοτέχνου. Δι’ ό,τι δεν αμφιβάλλω, είναι η μεγάλη φιλολογική και κοινωνική σημασία του γλωσσικού ζητήματος. Αλλά πρώτιστα πάντων τούτο είναι ζήτημα ηθικής τάξεως δι’ εμέ. Είμαι δημοτικιστής ― ή όπως άλλως θέλετε να με αποκαλέσετε, και θα είμαι· τούτο αποτελεί την αρετήν μου. Και ως υπάλληλος του Κράτους, νομίζω ότι όχι μόνον δεν παραβαίνω το καθήκον μου ―άσχετον άλλως τε προς τας περί γλώσσης πεποιθήσεις μου― αλλά και τιμώ την θέσιν μου, έχων το θάρρος να φρονώ ό,τι φρονώ δημοσία λόγω και έργω [Παλαμάς, 1975, Αλληλογραφία Α΄ (1875-1915): 149].

Συμμετέχει είτε στηρίζει μια σειρά πρωτοβουλιών και κινήσεων υπέρ της δημοτικής, όπως είναι η ίδρυση της εταιρείας «Εθνική Γλώσσα» (1904) ―μια από τις πρώτες συλλογικές προσπάθειες για τη διάδοση της δημοτικής―, η ίδρυση του «Εκπαιδευτικού Ομίλου» (1910) και της «Φοιτητικής συντροφιάς» (1910). Το άρθρο του «Για να το διαβάσουν και τα παιδιά» γίνεται αφορμή της συζήτησης του γλωσσικού στην Αναθεωρητική Βουλή του 1911. Τον Απρίλιο απολύεται προσωρινά, για ένα μήνα, από τη θέση του στο Πανεπιστήμιο. Η εκπαιδευτική μεταρρύθμιση 1917-1920 με την οποία η δημοτική μπαίνει στα σχολεία σηματοδοτεί την οριστική επικράτησή της. Ο Παλαμάς χαρακτηρίζει τη μεταρρύθμιση «επαναστατική» και «ριζοσπαστική». Ωστόσο, είναι ακριβώς από αυτή την εποχή που γίνεται σταδιακά μετριοπαθέστερος ως προς την κριτική της καθαρεύουσας σε βαθμό που, αν και παραμένει φυσικά δημοτικιστής, να γίνεται λόγος για «μεταστροφή» στις ιδέες του (Κριαράς, 1997) που αντιστοιχεί σε αναγνώριση της διγλωσσίας (Ανδριώτης, 1943).

Η εποχή των μεγάλων συνθέσεων

Δεν είναι ασφαλώς τυχαίο το γεγονός ότι ακριβώς αυτή την εποχή των μεγάλων συνθέσεων, γύρω στο 1909, ο Παλαμάς γνωρίζει προσωπικά, ένα βράδυ στο σπίτι του Καλομοίρη, τον Ελευθέριο Βενιζέλο. Η ανάμνηση αποτυπώνεται σε ένα ποίημα και μαζί της η ένθερμη υποστήριξη του ποιητή προς τον πολιτικό:

Νά ο Βασιλιάς με το σπαθί και ο Κυβερνήτης νά τος

με τη βουλή, και νά τηνε κι η Πολιτεία, κορόνα,

λαμποκοπούνε στης κορόνας την κορφή διαμάντια

και τα διαμάντια είναι διπλά, σφιχτοπεριπλεμένα.

[«Μια βραδιά σ’ ένα σπίτι»]

Ο εμβληματικός ηγέτης έχει μόλις φτάσει στην Ελλάδα. Η άφιξή του σημαίνει συμβολικά το τέλος της εσωστρέφειας που έχει προκαλέσει η ήττα του 1897. Οι εθνικές και κοινωνικές αλλαγές που περιέχει η πολιτική του ατζέντα ενδυναμώνουν εκ νέου τις ελπίδες μιας αστικής αναγέννησης. Στο πλαίσιο αυτής της αστικής αναγέννησης ο Παλαμάς κράτησε το ρόλο του «εθνικού ποιητή», του αισιόδοξου οδηγού και βάρδου που προωθεί τα εθνικά ιδανικά. Οι δυο μεγάλες συνθέσεις του Παλαμά συμπυκνώνουν τους εθνικούς πόθους για εδαφική επέκταση και εκφράζουν το κάλεσμα για τη θριαμβευτική άνοδο του ελληνισμού. Είναι σαφές ότι στη συνείδηση του ποιητή το είδος αυτό της πατριωτικής ποίησης ισοδυναμεί με πολιτική πράξη:

Δεν είναι η πολιτική, αν την αγναντέψουμε από μιαν όψη του συνόλου της του ιδεατού, δεν είναι παρά η φιλοπατρία στην πράξη. Αγαπώ την πατρίδα, πιστεύω την πατρίδα, ενεργώ, παλεύω για την πατρίδα. Η πολιτική τέχνη του να κυβερνάς. Όμως όλα είναι τέχνη στη ζωή, και η ζωή η ίδια, τέχνη. Η πατριωτική ποίηση, της ποιητικής τέχνης εκδήλωση που γιομίζει την ανθρώπινη ιστορία με την πλάστρα την φωτιά. Ο ποιητής φτάνει να του χτυπήσει τη φαντασία το πάθος τούτο, είναι ο κατεξοχήν πατριώτης [Παλαμάς, Άπαντα, ΙΒ΄: 121].

Ο δωδεκάλογος του Γύφτου (1907), έργο χωρισμένο σε δώδεκα λόγους και σε ποικίλους ρυθμούς με κυρίαρχο έναν ελεύθερο τροχαϊκό στίχο, είναι το σημείο του παλαμικού έργου, όπου διακρίνει κανείς έντονα τα ίχνη του νιτσεϊκού Υπερανθρώπου. Το κεντρικό πρόσωπο, ο Γύφτος, αφού περιέλθει όλα τα στάδια μιας ολοκληρωτικής άρνησης προς όλους και όλα, αρχίζει τέλος να επανασυμφιλιώνεται με τη ζωή. Ωστόσο, ο Παλαμάς παίρνει αποστάσεις από το πρότυπό του και σκιαγραφεί τελικά έναν ήρωα που αποβάλλει σταδιακά τα στοιχεία της έντονης ατομικότητας και εκβάλλει στο πρότυπο ενός πληθωρικού ανθρώπου, μετατρέποντας τον υπεράνθρωπο σε άνθρωπο οδηγό του πλήθους.

Ο Προφήτης που κοιτάζει

με τα μάτια του Όραμά του

κι ο Προφήτης που κηρύττει

με του Αύριο το στόμα,

κι από ποιά πνοή δεν ξέρω

τραβημένος, πνοή κι εκείνος,

παρατώντας τα δικά του,

τους αϊτούς και τα λιοντάρια,

και τ’ απόκρυφα βιβλία,

πήγε κάτου απ’ τη μονιά του

κι ήρθε μέσα στους ανθρώπους,

μες στον Τσίρκο τον απέραντο

το μαρμαροστυλωμένο.

Και νά ο Τσίρκος περιμένει

να γιορτάει το γιορτάσι

που γιορτάζει με το Μάη,

και ξεχείλισε και βουΐζει

μέσα του της Παναγίας

και της αμαρτίας η Πόλη.

[Από το δέκατο λόγο]

Ανάγνωση αποσπάσματος του τρίτου λόγου: διαβάζει ο ποιητής. Πηγή: Σπουδαστήριο Νέου Ελληνισμού, από τον δίσκο Kωστή Παλαμά Ποιήματα, II, Διόνυσος [απόσπασμα]

Τρία χρόνια αργότερα με το συνθετικό επικολυρικό έργο Η φλογέρα του βασιλιά (1910) ο Παλαμάς εκδηλώνει επιβλητικά το ενδιαφέρον του για την περιοχή της βυζαντινής ελληνικής ιστορίας μέσω του οποίου προσπαθεί να επιτύχει μια φανταστική σύνθεση των σταδίων εξέλιξης του ελληνικού πολιτισμού. Παρέχει έτσι, το πλέον πατριωτικό από τα έργα του, την κρίσιμη ιστορικά στιγμή της παραμονής των Βαλκανικών πολέμων. Η σύνθεση παρουσιάζει ολόκληρη τη σταδιοδρομία του Βασιλείου Β΄ του Βουλγαροκτόνου δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στο προσκύνημα του Βασιλείου στην Αθήνα για να προσευχηθεί στην εκκλησία της Παναγίας που ήταν κάποτε ο Παρθενώνας.

Η πορεία του στρατού του αυτοκράτορα διά μέσου της Ελλάδας περιγράφεται λεπτομερώς, αλλά το κέντρο του ποιήματος είναι η μεγάλη προσευχή του Βασιλείου στην Παρθένο, που είναι τόσο η Αθηνά, στην οποία ήταν αφιερωμένος ο Παρθενώνας, όσο και η Αφροδίτη, η θεά της αγάπης. Η προσευχή αρχίζει στο Λόγο IX, και στο Λόγο XI μετατρέπεται σε ενθουσιώδη προφητεία του μέλλοντος [Beaton, 1996: 127].

Ποιήματα ήσσονος τόνου

Χαρακτηριστικό ωστόσο στοιχείο της ποιητικής του Παλαμά, όπως έχει ήδη αναφερθεί, είναι η ανάπτυξη σχημάτων αντίθεσης, στα οποία τον ωθεί ο δυισμός της σκέψης του. Η βαθύτερη ενότητα του παλαμικού έργου έγκειται στη συναίρεση των αντιθετικών στοιχείων. Μέρος αυτού του δυισμού είναι οι δύο αντίθετοι τόνοι που καλλιεργεί: του μείζονος αλλά και του ελάσσονος. Θα μπορούσαμε να θεωρήσουμε αντιπροσωπευτικά ποιήματα υψηλού τόνου όσα αντιστοιχούν στην πατριδολατρία του ποιητή με κέντρο τις δύο μεγάλες συνθέσεις. Χαρακτηριστικά δείγματα ελάσσονος τόνου είναι τα σατιρικά του ποιήματα που αποτελούνται κυρίως από τα Σατιρικά γυμνάσματα (1912).

Πρόκειται για μια ενότητα 44 ποιημάτων σε τερτσίνες, δεκατριών ιαμβικών ενδεκασύλλαβων στίχων, που σατιρίζουν πολιτικές καταστάσεις και κοινωνικές συμπεριφορές. Την ίδια χρονιά οι Καημοί της λιμνοθάλασσας συγκεντρώνουν ό,τι θα μπορούσαμε να ονομάσουμε «λυρικά παραλειπόμενα» (Πολίτης). Παράδειγμα σε μικρή κλίμακα του δυισμού στον οποίο αναφερθήκαμε αποτελεί η συλλογή Η Πολιτεία και η μοναξιά (1912): τα ποιήματά της μοιράζονται σε στιγμές της εθνικής ιστορίας και αντανακλάσεις λυρικών αναμνήσεων από τη ζωή στο Μεσολόγγι.

Η τελευταία ποιητική περίοδος του Παλαμά περιλαμβάνει μεταξύ άλλων τον Κύκλο των τετράστιχων (1929) και τις Νύχτες του Φήμιου (1935), συλλογές που αποτελούνται εξολοκλήρου από τετράστιχα. Έχοντας κλείσει και ξεπεράσει την έβδομη δεκαετία ζωής ο ποιητής παρουσιάζει το απόσταγμα της πολύχρονης πείρας του στη θέση ενός γέροντα σοφού. Η πνευματική του διαθήκη συμπυκνώνει επιγραμματικά όλα τα θέματα που τον έχουν απασχολήσει.

Εξώφυλλο της 1ης έκδοσης.

Βασικός σταθμός στην δημόσια αναγνώρισή του είναι η απονομή του «Εθνικού Αριστείου Γραμμάτων και Τεχνών» το 1914, ενώ από το 1926 αποτέλεσε βασικό μέλος της Ακαδημίας των Αθηνών, της οποίας έγινε πρόεδρος το 1930. Έχοντας περάσει τα περισσότερα χρόνια της ζωής του αμετακίνητος από την Αθήνα ο ποιητής ζει πλέον μια πραγματικά «ασάλευτη ζωή» κλεισμένος στο σπίτι της οδού Περιάνδρου 5 με τη γυναίκα του και την κόρη του Ναυσικά, που τον φροντίζει ώς το τέλος και τον προφυλάσσει ακόμα και από την είδηση του θανάτου της γυναίκας του.

Σε μεγάλη ηλικία με τη γυναίκα του Μαρία και την κόρη του Ναυσικά στο σπίτι της οδού Ασκληπιού. [πηγή: Ίδρυμα Παλαμά]

Λίγες μόλις μέρες μετά το θάνατο της Μαρίας, στις 27 Φεβρουαρίου 1943, πεθαίνει και ο ίδιος. Στο πρώτο νεκροταφείο η γερμανοκρατούμενη Αθήνα αποχαιρέτησε το σημαντικό νεκρό μετατρέποντας την κηδεία του σε αυθόρμητη εκδήλωση εναντίον του καθεστώτος της Κατοχής υπό τον ήχο των αποχαιρετιστήριων στίχων του Σικελιανού: «Ηχήστε οι σάλπιγγες … σ’ αυτό το φέρετρο ακουμπά η Ελλάδα».

Στη φωτογραφία, πρώτη σειρά από αριστερά: Σπ. Μελάς, Μαρίκα Κοτοπούλη, Αγγ. Σικελιανός, Μιχ. Μαντούδης (διευθυντής Γραμμάτων του τότε υπουργείου Παιδείας). Μεταξύ Σικελιανού και Μαντούδη διακρίνεται ο Ηλίας Βενέζης (Φωτ.: Κ. Μεγαλοκονόμου). Πηγή: Ιστορία Στ΄ Δημοτικού (2012).

Δείτε επίσης: «Η ταφή του Παλαμά». Ξυλογραφία του Σπύρου Βασιλείου που δημοσιεύτηκε στο τεύχος των Χριστουγέννων του 1943 της Νέας Εστίας, αφιερωμένο στον Κωστή Παλαμά.

Στα εκατόχρονα από τη γέννησή του ποιητή ιδρύεται στην Αθήνα το Ίδρυμα Κωστή Παλαμά με πρωτοβουλία των Γ. Κατσίμπαλη, Κ. Τσάτσου, Αν. Καραντώνη και των κληρονόμων του γιου του ποιητή, Λέανδρου. Με την επιμέλεια του ιδρύματος πραγματοποιήθηκε μεταξύ άλλων η έκδοση των Απάντων του ποιητή σε 16 τόμους (1962-1969) καθώς και της αλληλογραφίας του.

Αγγέλα Γιώτη
© 2015 Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας

http://www.greek-language.gr/digitalResources/literature/tools/concordance/biography.html?cnd_id=7

Προκήρυξη βραβείου ποίησης πρωτοεμφανιζόμενου ποιητή «Μ. Πολυδούρη» στην Καλαμάτα.

Προκήρυξη βραβείου ποίησης πρωτοεμφανιζόμενου ποιητή «Μ. Πολυδούρη».

Βραβείο ποίησης πρωτοεμφανιζόμενου ποιητή «Μ. Πολυδούρη» προκηρύσσουν ο Δήμος Καλαμάτας, η Κοινωφελής Επιχείρηση «Φάρις» και ο Σύνδεσμος Φιλολόγων Μεσσηνίας.
Η αίτηση συμμετοχής πρέπει να συνοδεύεται από την ποιητική συλλογή, η οποία πρέπει να έχει εκδοθεί την προηγούμενη χρονιά της βράβευσης (για φέτος έκδοση μέχρι 31/12/2019), και κατατίθεται στη Γραμματεία της Κ.Ε «Φάρις» αυτοπροσώπως, ή ταχυδρομικά, στη διεύθυνση Αθηνών 99 , Β΄ Κτήριο Νέου Δημαρχείου, (τηλ. 2721360611 & 612), μέχρι 28 Φεβρουαρίου 2020, πριν από τη λήξη της προθεσμίας αυτής, σε πέντε (5) αντίτυπα, με την ένδειξη «Για το Βραβείο Ποίησης Μ. Πολυδούρη».
Οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να διαβάσουν αναλυτικά την προκήρυξη στην ιστοσελίδα του Δήμου Καλαμάτας

ΜΙΑ ΠΡΟΤΑΣΗ ΑΝΤΙΔΟΤΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΡΗΜΩΣΗ ΤΩΝ ΧΩΡΙΏΝ ΜΑΣ. ΓΙΑ ΤΟ ΓΛΥΚΟΡΡΙΖΙ ΜΕΣΣΗΝΙΑΣ …ΕΝ ΠΡΟΚΕΙΜΕΝΟ, ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΥ ΚΟΝΤΟΒΟΥΝΗΣΙΟΥ.

«Η ΕΡΗΜΩΣΗ ΤΩΝ ΧΩΡΙΏΝ ΜΑΣ«.  ΑΝΤΙΔΟΤΟ ΜΙΑ ΠΡΟΤΑΣΗ

Δεκαετίες τώρα,όπου κι`αν βρέθηκα ανά την υφήλιο,τέλη Ιουλίου και για ένα περίπου μήνα,επιστρέφω και «κατασκηνώνω« στον γενέθλιο τόπο μου,για να «ανεφοδιασθώ«με τις γεύσεις και τις μυρωδιές των αγαπημένων θερινών οπωρών (σύκα,αχλάδια,σταφύδα ,καρπούζια κ.α),για να με κρατούν άγρυπνο νοσταλγό του χωριού μου (Γλυκορρίζιον-Τριφυλίας-Μεσσηνίας).

Αυτή τη χρονιά όμως ,αλλά και τις τελευταίες προηγούμενες ,άφησα το χωριό μου με μια παράξενη πικρή γεύση που της έδωσα την ονομασία «η ερήμωση των χωριών μας« . Και το γράφω αυτό, γιατί στο αγαπημένο μου χωριό δεν έχω πλέον τη δυνατότητα να καθίσω απέναντι σε λίγους νέους άνδρες –γυναίκες, μόνιμους κατοίκους του χωριού και να κουβεντιάσουμε για τα τρέχοντα τοπικά και άλλα γενικότερα θέματα και αυτό γιατί , απλώς ,δεν υπάρχουν πλέον νέοι άνθρωποι στα χωριά μας .

Δυστυχώς,όποιος γεννήθηκε ,έζησε και μεγάλωσε σε χωριό και έχει κρατήσει τους δεσμούς του,  διαπιστώνει σήμερα με την πρώτη του επαφή ότι έχει επέλθει η πλήρης δημογραφική,πολιτική,οικονομική και πολιτιστική «απαξίωση« , διάβασε ερήμωση της υπαίθρου , των χωριών μας.

Και για να εννοήσουμε πλήρως τη πραγματική διάσταση του θέματος ,παραθέτω λιτά και απλά την πρόσφατα ιστορική και σημερινή παράμετρο του φαινομένου στο χωριό μου: 1955-70 μόνιμοι κάτοικοι περί τους 350…ένα εξατάξιο μονοθέσιο δημοτικό σχολείο με 65 μαθητές… αυτοδιοικητική κοινότητα.. 3 καφενεία. Σήμερα 2019:μόνιμοι κάτοικοι 37…το σχολείο καταργήθηκε πριν 28 χρόνια…δεν υπάρχει κοινότητα… δεν υπάρχουν καφενεία . Τη νέα γενιά αποτελούν τρείς οικογένειες με 9 παιδιά σχολικής ηλικίας.

Και δυστυχώς το πρόβλημα της ερήμωσης των χωριών μας θα επιδεινωθεί καθόσον είναι μέρος του γενικότερου δημογραφικού προβλήματος που αντιμετωπίζει η χώρα μας , που σύμφωνα με τη τελευταία (πριν 3 μήνες) επιστημονική έρευνα του δημογραφικού εργαστηρίου του πανεπιστημίου Θεσσαλίας, ο πληθυσμός της Ελλάδος το 2035 μπορεί να μειωθεί από 10.4 εκ .έως 9.5 εκ, το δε 2050 από 10 εκ .έως 8.3 εκ.

Τα κοινωνικά προβλήματα και οι δυσάρεστες καταστάσεις που έχει επιφέρει η ερήμωση των χωριών μας είναι τα ίδια κάθε φορά που επισκέπτομαι το χωριό , για να αναβαπτιστώ στα νάματα της γενέθλιας γης.

Σύμφωνα με τις τεκμηριωμένες εκτιμήσεις, τα πολυσύνθετα κοινωνικο/πολιτικο/οικονομικά αίτια που οδήγησαν στην ερήμωση της υπαίθρου γενικώς οφείλονται στην έξαρση της αστυφιλίας και στην εξωτερική  μετανάστευση που βίωσε η ελληνική κοινωνία μετά τον εμφύλιο πόλεμο και κατά τις δεκαετίες του 50 και 60. Είναι όμως καιρός  και τώρα δεν είναι αργά, να κάνουμε κάτι και να μη καθίσουμε με σταυρωμένα τα χέρια , όπως λένε στο χωριό μου .

Λόγω της επαγγελματικής μου ιδιότητος , είχα τις ευκαιρίες και δυνατότητες να γνωρίσω και ζήσω σε πολλές και διάφορες χώρες και να είμαι σε θέση να διατυπώσω , πέρα και πάνω από όποιες εθνικιστικές και κακώς εννοούμενες πατριωτικές θεωρήσεις και εξάρσεις, τεκμηριωμένα τη προσωπική μου άποψη/εκτίμηση , την οποία νομίζω μπορεί να συμμεριστεί κάθε καλοπροαίρετος και ελεύθερα σκεπτόμενος συμπολίτης, ότι ζούμε σε μια προικισμένη/ευλογημένη από πλευράς φυσικής, κλιματολογικής και ανθρωπίνου δυναμικού χώρα , που μπορούσε και  μπορεί σήμερα να ανταποκριθεί και αντεπεξέλθει στη τρέχουσα κρίση και προκλήσεις , αξιοποιώντας τα συγκριτικά αυτά κι` άλλα πλεονεκτήματα που διαθέτει.

Επί του θέματός μας , το ζητούμενο είναι να ξαναζωντανέψουν τα χωριά μας , να αναβιώσουν , να επανενταχθούν στη παραγωγική και πολιτιστική διαδικασία , να ανασάνουν δημογραφικά , να ξαναγίνουν  όπως κάποτε , η μήτρα της φυλής μας , όπως έχει αναγνωρισθεί ιστορικός.

Το πως θα γίνουν είναι το έτερον ζητούμενο , που μπορεί να φαίνεται και ακούγεται ονειρικό , είναι όμως εφικτό , με τη προϋπόθεση ότι θα υπάρξει κατάθεση , πολιτικής τόλμης , αποφασιστικότητας , φαντασίας   στην εξουσία , οργανωτικότητας και δια-πολιτικήςσυνεννόησης/συναντίληψης.

Φειδώμενος του  φιλόξενου χώρου της «Ε«, καταθέτω τηλεγραφικά την εξής πρότασή μου: Όπως πρέπει να υπάρχει Ενεργή εθνική συνεννόηση των δημοκρατικών πολιτικών δυνάμεων στα θέματα της εξωτερικής πολιτικής, στο ίδιο αυτό πνεύμα να εκπονηθεί , συνταχθεί και συμφωνηθεί ένα μακροχρόνιο στρατηγικό αναπτυξιακό πρόγραμμα δημογραφικής- κοινωνικής-οικονομικής ανασυγκρότησης των χωριών μας.

Με αίσθημα ιστορικής/πολιτικής ευθύνης , κυβέρνηση και δημοκρατικές αντιπολιτευτικές παρατάξεις , αφού παραμερίσουν τα ανόητα φληναφήματα και τις στείρες αντιπαραθέσεις να καθίσουν στο τραπέζι και να δεσμευτούν σε βάθος χρόνου σε ένα σύνθετο αναπτυξιακό πρόγραμμα , που θα στοχεύει στην αναβίωση , γενικώς της υπαίθρου

     Το «εργαλείο-όργανο« υλοποίησης του προγράμματος αυτού θα είναι οι νέοι μας , που στη σημερινή αρνητική συγκυρία διαγκωνίζονται στα περιθώρια των αστικών κέντρων , ψάχνοντας να βρουν μια ανασφάλιστη δουλίτσα που θα τους εξασφαλίζει την ημερήσια «φραπεδιά«. Το εθνικό αυτό πρόγραμμα , που μπορεί να ενισχυθεί από ανάλογα ευρωπαϊκά , θα απευθύνεται και θα προσκαλεί νέους για επιστροφή ή εγκατάσταση στα χωριά , με οικονομικούς και κοινωνικούς προνομιακούς όρους , που θα τους δίνουν τις δυνατότητες να ενταχθούν στο εν ευρεία εννοία γίγνεσθαι της αγροτικής οικονομίας και κοινωνίας.

Δεν είναι του παρόντος και δεν είμαι εξ αντικειμένου σε θέση να παραθέσω ιδέες και σχέδια δράσης και εκπόνησης , καθώς οι αρμόδιοι παράγοντες είναι ικανοί προς τούτο , το μόνο όμως που χρειάζεται είναι όραμα, θέληση  και συμμετοχική δράση.

Και μόνο η σκέψη ότι στα χωριά μας θα γίνονται γάμοι και βαφτίσια και θα μπορούμε να βρίσκουμε στο ιστορικό παζάρι της Κυπαρισσίας (απ`το 1902) ελληνικά, σκόρδα, κρεμμύδια, πατάτες και λεμόνια  και όχι εισαγόμενα από τη Κίνα , Αίγυπτο και Αργεντινή , αναθαρρεύει τους λιγοστούς εναπομείναντες «ακρίτες μας« να κρατήσουν ψηλά τη σημαία της ιστορικής συνέχειας των χωριών μας.

                             Χρίστος Κοντοβουνήσιος- π.Πρέσβυς

                       Γλυκορρίζιον- Τριφυλίας-Αύγουστος- 2019   

Κοντοβουνήσιος, Χρίστος

Ο Χρίστος Κοντοβουνήσιος γεννήθηκε και μεγάλωσε στο Γλυκορρίζι Κυπαρισσίας. Σπούδασε Πολιτικές Επιστήμες, Διεθνείς σχέσεις, Δίκαιο στην Αθήνα, Στοκχόλμη και στη Σορβόννη – Παρίσι. Το 1979 εισήλθε στο Διπλωματικό Σώμα.
Έχει υπηρετήσει σε διάφορες χώρες. Σήμερα είναι Πρέσβης της Ελλάδος στη Φινλανδία.
Ερωτοτροπεί με τη ποίηση, καθώς και με τη μετάφραση ξένης ποίησης (γαλλικής, αγγλικής, ρωσικής). Έχει εκδώσει ποιητικές συλλογές. Ως προς τη σύγχρονη ποίηση, θεωρεί ότι είναι πλέον προσωποπαγώς εγωκεντρική υπόθεση και προσδιορίζεται από τον ιδιωτικό χώρο καθενός.

Τίτλοι στη βάση Βιβλιονέτ
(2017) Από-Μύθο-Ποίηση, Λεξίτυπον
(2014) Όζει ελλυχνίων, Λεξίτυπον
(2013) Άλφα έως ωμέγα – 24 μύθοι, Λεξίτυπον
(2011) Βόρειο Σέλας, Λεξίτυπον
(2007) Αυστηρώς προσωπική υπόθεση ή Έλεος απ’ τις λέξεις, Δεδεμάδης

Σάββατο 10 Αυγούστου 2019, στο Ναό του Επικούριου Απόλλωνος, «Στην αυγή της πανσελήνου…»

Σάββατο 10 Αυγούστου 2019, στις 21:00 στο  Ναό Επικούριου Απόλλωνος.

«Στην αυγή της πανσελήνου…»

Τέσσερις κύκλοι τραγουδιών σπουδαίων ποιητών μελοποιημένοι από σπουδαίους συνθέτες. Θα μπορούσε να χαρακτηριστεί η συναυλία και ως  μουσική των λέξεων. Ο λόγος, το τραγούδι και η κιθάρα μας ταξιδεύουν με φόντο το μοναδικό ναό του Επικούριου Απόλλωνος!

– Ο Γ.Ρίτσος, συναντά τον Μ. Θεοδωράκη μέσα από το έργο <<Επιτάφιος>>. Ο ίδιος ο ποιητής νιώθει την ανάγκη να προλογίσει το ποίημά του. Έτσι, ενημερώνει το αναγνωστικό κοινό από πού εμπνεύστηκε το ποίημα, αλλά και τι θα ακολουθήσει.

– Ο Ο.Ελύτης συναντά τον Στ.Γυφτάκη μέσα από το έργο <<Τα Ρω του Έρωτα>>. Ο Ο. Ελύτης σε αυτή τη συλλογή προσπαθεί να φτιάξει ένα παιχνίδι. Παίζει με τις λέξεις, με τους ήχους και την ομοιοκαταληξία. Προσπαθεί να κάνει μια ελαφριά ποίηση, που αντί να πραγματεύεται σοβαρά και βαρυσήμαντα πράγματα,  ασχολείται με απλά, αστεία, καθημερινά συμβάντα.

– Ο Ν. Γκάτσος συναντά τον Μ. Χατζιδάκη μέσα από τραγούδια που αγαπήθηκαν πολύ από το κοινό. Από την γνωριμία τους προέκυψαν σπουδαία έργα όπως ο Ματωμένος γάμος, το θρυλικό «Χάρτινο το Φεγγαράκι», οι Αντικατοπτρισμοί και τόσα άλλα σπουδαία τραγούδια.

– Παραδοσιακά Ισπανικά ποιήματα διασκευασμένα από τον Φ.Γ. Λόρκα.

Τραγούδι: Κατερίνα Παλαιολόγου

Αφήγηση:Παναγιώτα Ηλιοπούλου

Κλασσική κιθάρα: Αντώνης Κουφουδάκης

Συνδιοργάνωση :Δήμος Οιχαλίας, Κοινωφελής Επιχείρηση Δήμου Οιχαλίας

Κατά την εκδήλωση θα γίνεται συγκέντρωση τροφίμων μακράς διαρκείας από την Τράπεζα Αλληλεγγύης της Κοινωφελούς Επιχείρησης του Δήμου μας με σκοπό την διανομή τους σε άπορες οικογένειες.

ΤΕΣΣΕΡΑ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΣΥΜΠΑΤΡΙΩΤΗ ΜΑΣ ΚΩΣΤΑ ΖΩΤΟΠΟΥΛΟΥ.

…Όνοι ονείρου θριαμβεύουν στων Βαΐων τη χώρα

800px-Stavronikita_interior_and_Athos_peak_Aug2006

Διαδοχή

Υποδυόμενος τον αρχηγό
έπινε αργά κρασί απ’ της δυναστείας την κύλικα.
Εκρήξεις και πεδία μαχών,
αναβόσβηναν σώματα ματωμένα, ακίνητα,
στις λάμψεις αστραπών.
Για δηλητήριο και θυσία στους υπηκόους, μιλούσε.
Πίστεψαν λίγοι, αποδέχτηκαν πολλοί,
μέχρι ο επόμενος να τον διαδεχτεί.
Στο βάθος πράσινοι, δροσάτοι δρυμοί
και μια μορφή θεού τις καρδιές παρηγορούσε.

~.~

Οὐρανια ἐλαφρότητα

Μετά τις αστραπές
ελαφράδα τ’ ουρανού, ηρεμία
στον ορίζοντα κυματίζουν σκεπές,
ήχοι μακρινοί απ’ την εκκλησία.

 

Αρχίζει το μάθημά του ο οικονόμος του χρόνου:
«Το πέρας γεγονός
καμπάνες κτυπούν του πόνου
άγνωστος γέροντας ο νέος νεκρός,
η λύπη λυγίζει κάτω απ’ το βάρος
μεγάλων ονείρων, μικρών ευτυχιών,
παλαιών, μα και τόσο χθεσινών.
Ποτέ το πέρας δεν μας σβήνει το θάρρος».

~.~

Χώρα των Βαΐων

Όνοι ονείρου θριαμβεύουν στων Βαΐων τη χώρα.
Αυτή η εικόνα, παλαιά, τον κατακλύζει τώρα
ενώ βαδίζει μες στο πλήθος,
η φωτεινή άφιξη δεν ήταν μύθος.
Στο έδαφος της φαντασίας χαράς μέθη
αργοσβήνει τις εικόνες απ’ τα πένθη.

~.~

Ο αγένειος Ιησούς

Νέος αθώος με αίσθημα θριάμβου
σε θρόνο ουράνιου τόξου καθισμένος
ψηλά, σε φωτεινή νεφέλη,
κρατά ανοιχτή περγαμηνή.
Από τα πόδια του πηγάζουν ποταμοί.

Τριγύρω του σε τέσσερα σημεία
όντα φτερωτά της αποκάλυψης
μ’ ένα βιβλίο το καθένα,
άγγελος, μόσχος, λέων, αετός,
τα σύμβολα των ευαγγελιστών.
Εικόνα ψηφιδωτού με ιστορία αιώνων ταραχώδη.

Παριστάνει το όραμα αρχαίου προφήτη
που κι αυτός είναι μέσα στην ίδια εικόνα γυρτός
και περιδεής ατενίζει
με τεταμένες τις παλάμες των χεριών
σε θέση μπροστά από τα ώτα.
Εκστατικός πιστός, εμπρός στην αποκάλυψη.

Συλλαμβάνει τα άδηλα
με σύγχυση των αισθήσεων.
Ακούει με τις παλάμες των χεριών.
Όχι, δεν βασανίζεται από αμφιβολία,
φόβο αυταπάτης, αγωνία για βεβαιότητα,
τάση για έλλογη σύλληψη του μυστηρίου.

Ο αγένειος νέος τού συμβολίζει το μέγιστο
που ασφυκτιούσε πάντα μέσα του,
τη δύναμη πίσω απ’ την κτίση
που πίστεψε και πόθησε να του αποκαλυφθεί.

Κώστας Ζωτόπουλος, Τέσσερα ποιήματα

Τετάρτη, 21 Μαρτίου: Η Ένωση Μεσσήνιων Συγγραφέων (ΕΜΣ) σας προσκαλεί σε εκδήλωση για τον εορτασμό της Παγκόσμιας Ημέρας Ποίησης 2018.

Ε Ν Ω Σ Η Μ Ε Σ Σ Η Ν Ι Ω Ν Σ Υ Γ Γ Ρ Α Φ Ε Ω Ν
Έτος Ιδρύσεως 2000
Πνευματικό Κέντρο Καλαμάτας (Οδός Αριστομένους 35)
Τ.Κ. 24100 ΚΑΛΑΜΑΤΑ τηλ. 2721088652−2721087778 –Fax 2721063502
Καλαμάτα, 16.3.2018.

Η Ένωση Μεσσήνιων Συγγραφέων (ΕΜΣ) σας προσκαλεί σε εκδήλωση για τον εορτασμό της Παγκόσμιας Ημέρας Ποίησης 2018, η οποία θα πραγματοποιηθεί την Τετάρτη, 21 Μαρτίου, ώρα 19:00 στην αίθουσα ΜΕΣΣΑΝΑ του ξενοδοχείου ΡΕΞ στην Καλαμάτα.
Το πρόγραμμα περιλαμβάνει, στο Α΄ ΜΕΡΟΣ χαιρετισμό του Προέδρου της Ε.Μ.Σ., συγγραφέα, Άγγελου Λάππα. Στη συνέχεια διαβάζουν ποιήματά τους:
Ο προσκεκλημένος ποιητής Κώστας Κουτσουρέλης

Σχετική εικόνα
Η ποιήτρια και αντιπρόεδρος του Ελληνικού Πολιτιστικού Ομίλου Κυπρίων (ΕΠΟΚ) Τζούλια Πουλημενάκου
Οι Μεσσήνιοι ποιητές, μέλη της ΕΜΣ:
Ααμέρ Εμμανουέλα, Βρεττάκη-Δάβου Τίνα, Γαρμπής Κώστας, Ερανειώτης (Κόλλιας) Κώστας, Ζωτόπουλος Κώστας, Καρσαμπά Κυριακή, Κατσαμπάνη Γαρυφαλιά, Λάππας Άγγελος, Λυμπεροπούλου Ουρανία, Μουρίκη Βασιλική, Μπουσούνης Δημήτρης, Ντόκολας Παναγιώτης, Νυφούδη Γεωργία, Οικονομόπουλος Κώστας, Πανταζόπουλος Πέτρος, Σαββάκης Νίκος, Σταθέα Μαρία, Σταθοπούλου Ελένη, Σταυριανόπουλος Θεόδωρος, Φράγκος Αριστοτέλης, Χριστακόπουλος Λευτέρης
Συντονίζει το μέλος του ΔΣ της ΕΜΣ, συγγραφέας Τίνα Κουτσουμπού.
Ακολουθεί μουσικό διάλειμμα.
Στο Β’ ΜΕΡΟΣ ο συγγραφέας Κώστας Ζωτόπουλος διαβάζει εργογραφία και εισαγωγή στο έργο του προσκεκλημένου ποιητή, κριτικού, δοκιμιογράφου, μεταφραστή και διευθυντή του λογοτεχνικού περιοδικού Νέο Πλανόδιο, Κώστα Κουτσουρέλη.
Ακολουθεί ομιλία από τον ποιητή και κριτικό Κώστα Κουτσουρέλη με θέμα:
«“Με του κάτω κόσμου το έγκαυμα στο χέρι”. Η Ποίηση και η μεγάλη τέχνη του Τραγουδιού»
Θα ακολουθήσει συζήτηση. Συντονίζει ο συγγραφέας Κώστας Ζωτόπουλος.

ΕΙΣΟΔΟΣ ΕΛΕΥΘΕΡΗ

Εκ μέρους του Δ.Σ. της ΕΜΣ

    

Ο ΚΩΣΤΑΣ ΚΟΥΤΣΟΥΡΕΛΗΣ γεννήθηκε το 1967 στην Αθήνα. Σπούδασε νομικά και μεταφραστική. Έζησε στη Γερμανία. Δημοσίευσε ποίηση, κείμενα για τη σκηνή, δοκίμια, μελέτες και μεταφράσεις. Έργα του έχουν παρουσιαστεί στο Μέγαρο Μουσικής, το Μουσείο Μπενάκη, θέατρα της Αθήνας και της περιφέρειας και μελοποιήθηκαν από γνωστούς συνθέτες. Τα κριτικά του κείμενα περιστρέφονται γύρω από την εγχώρια και ξένη λογοτεχνία και σκέψη. Τελευταία του βιβλία, το δοκίμιο «Κ. Π. Καβάφης» (2013), η ποιητική σύνθεση «Γράμμα στον Οδυσσέα Ελύτη» (2014), η μετάφραση της «Ηλιόπετρας» του Ο. Πας (β’ έκδοση συμπληρωμένη, 2015) ο μονόλογος «Κρέων» και το σατιρικό «Λάμπρου Λαρέλη Vita Poetica» (αμφότερα το 2016). Τον Δεκέμβριο του 2017 κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Κίχλη το εκτεταμένο ποίημά του «Νύχτα». Επιμελήθηκε εκδόσεις βιβλίων, αφιερώματα περιοδικών, διαδικτυακούς τόπους και ανθολογίες. Συνεργάστηκε με εφημερίδες και λογοτεχνικά έντυπα. Ποιήματά του μεταφράστηκαν σε ξένες γλώσσες. Δίδαξε δημιουργική γραφή στο Ποιητικό Εργαστήριο του Ιδρύματος Σινόπουλου και λογοτεχνική μετάφραση στο ΕΚΕΜΕΛ, το κοινό Μεταπτυχιακό Πρόγραµµα των Πανεπιστημίων Αθηνών και Θεσσαλονίκης και το Ινστιτούτο Γκαίτε. To 2010 εκπροσώπησε την ελληνική ποίηση στις εκδηλώσεις «Ρουρ – Πολιτιστική πρωτεύουσα της Ευρώπης» (Ruhr – Kulturhauptstadt Europas 2010). Για την ποίησή του η Ακαδημία Αθηνών του απένειμε το Βραβείο Λάμπρου Πορφύρα (2013). Για την εργασία του στους «Ύμνους στη νύχτα» του Νοβάλις τιμήθηκε το 2012 με το Βραβείο Άρη Αλεξάνδρου και το Βραβείο Λογοτεχνικής Μετάφρασης από τη Γερμανική Γλώσσα. Διευθύνει την εξαμηνιαία επιθεώρηση Νέο Πλανόδιον.

Η απόφαση του δικαστηρίου δεν εκδόθηκε ποτέ. Η Σελήνη και η Ποίηση θα δικάζονται πάντα. Του Ανδρέα Ιωάννου Κασσέτα.

Ανδρέας Ιωάννου Κασσέτας (Μια θεατρική παράσταση που έχουν ανεβάσει πολλά σχολεία).Σχετική εικόνα

( Το σκηνικό: Αίθουσα δικαστηρίου. Στο εδώλιο η Ποίηση και η Σελήνη. Η Πρόεδρος και στη σχετική έδρα η Εισαγγελεύς. )

ΑΦΗΓΗΤΗΣ:

Πρόεδρος του δικαστηρίου η Ανθρώπινη Συνείδηση. Εισαγγελέας η Κοινή Λογική 

ΠΡΟΕΔΡΟΣ: (Χτυπάει το κουδούνι )Αρχίζει η Συνεδρίαση. Παρακαλείται  η πρώτη από τις δύο κατηγορούμενες να σηκωθεί όρθια.

( Σηκώνεται η Ποίηση)

ΠΡΟΕΔΡΟΣ:    Όνομα ;

ΠΟΙΗΣΗ:  Ανθρώπινη Ποίηση

ΠΡΟΕΔΡΟΣ:  Όνομα πατρός ;

ΠΟΙΗΣΗ:  Ανθρώπινος εγκέφαλος

ΠΡΟΕΔΡΟΣ:  Όνομα μητρός;

ΠΟΙΗΣΗ: Ανθρώπινη ανάγκη για έκφραση

ΠΡΟΕΔΡΟΣ:  Ηλικία;

ΠΟΙΗΣΗ: Είμαι τριών περίπου χιλιάδων ετών

ΠΡΟΕΔΡΟΣ:    (Ανοίγει ένα φάκελο και ξεφυλλίζει): Βλέπω, εδώ στη δικογραφία, ότι έχετε έναν ιδιαίτερα βεβαρημένο φάκελο. . . . Υπήρξατε αρκετά ζωηρή,  θα έλεγα. . . . Όμηρος, Αρχίλοχος, Πίνδαρος, Πετράρχης, Λόρδος Βύρων, Σέλλευ, Λεοπάρντι, Εζρα Πάουντ, Λόρκα, Σικιελιανός, Σεφέρης , Ρίτσος. . . . .  και . . .  ( ελαφρώς ειρωνικά) . . .  μεγάλη ποικιλία εθνοτήτων

ΠΟΙΗΣΗ:   . . . .  (Απλώς  τον κοιτάζει)

ΠΡΟΕΔΡΟΣ:  Καθίστε (Η Ποίηση  κάθεται)

ΠΡΟΕΔΡΟΣ:  :  Παρακαλώ η άλλη κατηγορούμενη.

(Σηκώνεται η Σελήνη)

ΠΡΟΕΔΡΟΣ:  Ονομάζεστε;

ΣΕΛΗΝΗ: .. .  Σελήνη. . . Οι περισσότεροι βέβαια με λένε φεγγάρι.

ΠΡΟΕΔΡΟΣ:    Ηλικία;

ΣΕΛΗΝΗ:  . . . . .   ( τον κοιτάζει με ελαφρό μειδίαμα)

ΠΡΟΕΔΡΟΣ:   Δηλώνετε σας παρακαλώ την ηλικία σας ;

ΣΕΛΗΝΗ:   . . . . .

ΠΡΟΕΔΡΟΣ: Οι επιστήμονες ισχυρίζονται ότι είστε συνομήλικη με τη Γη.

ΣΕΛΗΝΗ:   . . . . .

ΠΡΟΕΔΡΟΣ: (ξεφυλλίζει)    Βλέπω εδώ στη δικογραφία μία ομολογία σας. Φαίνεται ότι ύστερα από εξαντλητική ανάκριση έχετε ομολογήσει ότι είστε  . . . . τεσσερισήμισι δισεκατομμυρίων ετών.

ΣΕΛΗΝΗ:   . . . . .Δε μ’ αρέσει να αποκαλύπτω τα μυστικά μου . . .

ΠΡΟΕΔΡΟΣ: Όσο για τις δραστηριότητές σας . . .  επαφές με ανθρώπους ελάχιστες. . . . . . . και μόνο με Αμερικάνους

ΣΕΛΗΝΗ:   .. . . . ( Χαμογελάει και μετά από ένα νεύμα του Προέδρου κάθεται )

ΠΡΟΕΔΡΟΣ: Έχει τον λόγο η Εισαγγελέας Κοινή Λογική

ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΥΣ:   Κατηγορούνται για διασπορά ψευδών ειδήσεων. . .  Η πρώτη, η Ποίηση, διαδίδει φήμες για τη δεύτερη με σκοπό την παραπλάνηση της κοινής γνώμης. Η Σελήνη κατηγορείται ως συνεργός, δεδομένου ότι σιωπηρώς τις αποδέχεται. Κρίνονται πάντως και οι δύο ως κοινωνικά επικίνδυνες, διότι υπονομεύουν κάποιες βεβαιότητες αναγκαίες για τη διατήρηση της κοινωνικής σταθερότητας.

Θα μου επιτρέψετε, κυρία Πρόεδρε, να παρουσιάσω στο δικαστήριο   έγγραφα με ορισμένα από τα διαδιδόμενα . . . . .   (Ξεφυλλίζει και διαβάζει )

Γράφει λοιπόν κάποιος κύριος Γιώργος Σεφέρης ότι το φεγγάρι βγήκε από το πέλαγο σαν Αφροδίτη. Είναι φυσικό κάθε λογικός άνθρωπος να αναρωτιέται: «πώς βγήκε το φεγγάρι από το πέλαγο αφού είναι σίγουρο ότι πάντα βρισκόταν στον Ουρανό;» . . . . . . . .

(Ξεφυλλίζει και διαβάζει) Ένας στιχουργός πάλι ισχυρίζεται πως «το φεγγάρι πήγε κι έπεσε στο ποτάμι το βαθύ», γεγονός που για την επιστημονική Σκέψη είναι αδιανόητο . . . .

Ή το άλλο το  οποίο μάλιστα εμπεριέχεται σε τραγούδι με πλατιά απήxηση στη νεολαία μας: «Θα πιω απόψε το φεγγάρι και θα μεθύσω και θα πω». Εδώ ο παραλογισμός αγγίζει το απόλυτο. . . . Τι είναι το φεγγάρι κυρία Πρόεδρε; . . . .  (με ειρωνικό τόνο ) . . . τσίπουρο ή τζέι εντ μπι;

(Ξεφυλλίζει νευρικά)  Σε ένα πάλι από τα ποιήματά του κάποιος . . . .  Τάσος Λειβαδίτης γράφει:       (διαβάζει απαίσια)

               Κι εσύ αρχαία λυπημένη Σελήνη

              ακούμε καμιά φορά τη φωνή σου

              σαν τη φωνή εκείνων που δεν θα ξανακούσουμε ποτέ.

ΠΟΙΗΣΗ: (Σηκώνεται όρθια και διακόπτει) . Κυρία Πρόεδρε, ο τρόπος με τον οποίο η Εισαγγελεύς διαβάζει τα ποιήματα είναι φρικτός

ΠΡΟΕΔΡΟΣ: Σας παρακαλώ κατηγορουμένη . . . . Δεν νομίζω ότι η Εισαγγελεύς αλλοίωσε κάποια φράση του ποιήματος . . .

ΠΟΙΗΣΗ: Δεν αλλοίωσε φράσεις αλλά το κάθε ποίημα έχε γραφτεί για να αποδίδεται με μι α ορισμένη μουσικότητα κατά την εκφορά του . . .

ΠΡΟΕΔΡΟΣ: Δηλαδή πώς έπρεπε να το πει;

ΠΟΙΗΣΗ:  ( Απαγγέλλει τον στίχο του Λειβαδίτη ήρεμα και με χαμηλή φωνή . . .)

                 Κι εσύ αρχαία λυπημένη Σελήνη

              ακούμε καμιά φορά τη φωνή σου

               σαν τη φωνή εκείνων που δεν θα ξανακούσουμε ποτέ.

(μόλις τελειώνει δυναμώνει τη φωνής και λέει:)  Τα ποιήματα είναι παιδιά μου κυρία Πρόεδρε και δεν επιτρέπω σε κανένα να τα κακοποιεί . . . .

ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΥΣ:   Κυρία Πρόεδρε σας ζητώ να με προστατεύσετε . . . Δεν θα δεχθώ άλλη διακοπή . . Εξάλλου δεν πρέπει να μας διαφεύγει η ουσία . . .  Και η ουσία είναι το παρανοϊκό στοιχείο που περιέχεται στη φράση «ακούμε τη φωνή της Σελήνης» .

Και ενώ είναι προφανώς βλακώδες να μιλάμε για τη λύπη της Σελήνης και για   τις φωνητικές της δυνατότητες, ένας ιταλός κινηματογραφικός δημιουργός, που χρησιμοποίησε κατά κόρον την Ποίηση,  για να εκφραστεί,  ισχυριζόταν εκείνος, για να παραπλανήσει, υποστηρίζω εγώ,  σκηνοθέτησε μία ταινία με τίτλο

                                   La voce de la luna – Η φωνή του φεγγαριού

Σας αποκαλύπτω και το όνομά του: Φεντερίκο Φελλίνι…

Και δεν είναι μόνον το ότι η Σελήνη εμφανίζεται να έχει φωνή, μια ιδιότητα την οποία, ως γνωστόν, διαθέτουν μόνο ορισμένοι ζωντανοί οργανισμοί. Σε ένα άλλο στιχούργημα το οποίο έχει μελοποιηθεί υπάρχει το «Διώξε τη λύπη παλικάρι, πάμε μια βόλτα στο φεγγάρι» . . .  (Ανεβάζει την ένταση της φωνής)  Ερωτώ το δικαστήριο: Είναι οι προτροπές αυτές κοινωνικά υγιείς; Είναι δυνατόν να καλούμε τη νεολαία  μας σε βόλτες στο φεγγάρι; Όλοι ξέρουμε ότι δαπανήθηκαν δισεκατομμύρια δολάρια για τα ελάχιστα ταξίδια που έγιναν στη Σελήνη και ότι ξοδεύτηκαν τεράστιες ποσότητες ανθρώπινου μόχθου για να πραγματοποιηθούν. Γιατί, λοιπόν, να προσφέρουμε τέτοιου είδους αυταπάτες στους νέους μας;

Και τέλος το πιο σοβαρό απ’ όλα. Ο θεωρούμενος από πολλούς ως ο μεγαλύτερος θεατρικός συγγραφέας όλων των εποχών, ο οποίος μάλιστα έχει κληθεί και ως μάρτυς υπερασπίσεως, σε ένα από τα έργα του αποκαλεί τη Σελήνη ουράνιο μαργαριτάρι.Πρόκειται για ψεύδος, κύριοι δικαστές, για ένα εσκεμμένο επαίσχυντο ψεύδος, με το οποίο υποσκάπτονται τα θεμέλια της έννοιας Αλήθεια, τα θεμέλια του υγιούς τρόπου σκέψης. Και το γεγονός είναι ιδιαίτερα επικίνδυνο δεδομένου ότι ο ισχυρισμός διατυπώνεται από έναν άνθρωπο με μεγάλο κοινωνικό κύρος  . . .

Κυρία Πρόεδρε. . . .  Ο κατάλογος των αναληθειών είναι ανεξάντλητος. Υπάρχουν όλα στη δικογραφία. Πιστεύω, όμως, ότι και τα λίγα τα οποία ενδεικτικώς ανέφερα στοιχειοθετούν τη συγκεκριμένη κατηγορία.

Και επειδή οι υπερασπιστές της αντίθετης άποψης ισχυρίζονται ότι πολλά από αυτά γράφονται ποιητική αδεία, έχω την πεποίθηση, κύριοι δικαστές, ότι η ποιητική αυτή άδεια πρέπει κάποτε να καταργηθεί. Αρκετή σύγχυση έχει προκαλέσει στην ανθρώπινη επικοινωνία μας. Φτάνει πια…

ΠΡΟΕΔΡΟΣ: Έχει καλώς . . . . Η διαδικασία συνεχίζεται . . . Καλώ τον πρώτο μάρτυρα κατηγορίας.

( Εμφανίζεται ο Γαλιλαίος . Κρατάει στα χέρια του ένα τηλεσκόπιο)

ΠΡΟΕΔΡΟΣ: Ονομάζεστε;

ΓΑΛΙΛΑΙΟΣ : Γαλιλαίος

ΠΡΟΕΔΡΟΣ: Πότε και που γεννηθήκατε;

ΓΑΛΙΛΑΙΟΣ : Στην Πίζα της Ιταλίας το έτος 1564 . . .

ΥΠΕΡΑΣΠΙΣΗ: Ένσταση κυρία Πρόεδρε . . . .Η Υπεράσπιση δεν θεωρεί τον μάρτυρα αξιόπιστο. . . . . Έχουμε αποδείξεις ότι καταδικαστεί από έγκυρο δικαστήριο για τις αιρετικές του απόψεις . . .

ΠΡΟΕΔΡΟΣ: Τι έχετε να πείτε ;

ΓΑΛΙΛΑΙΟΣ : Το έτος 1633, κόντευα τα εβδομήντα όταν σύρθηκα στο Ιερό Δικαστήριο και καταδικάστηκα για τις απόψεις μου . . . Είναι αλήθεια ότι στο βιβλίο μου Διάλογος για τα δύο μεγάλα Συστήματα του Κόσμου είχα αρνηθεί την επίσημη άποψη της Καθολικής Εκκλησίας για το ότι « Η Γη αποτελεί το αμετακίνητο κέντρο του Κόσμου. Στο Ιερό αυτό Δικαστήριο αναγκάστηκα να απαρνηθώ την άποψή μου γιατί κινδύνευα να καταδικαστώ σε θάνατο και να οδηγηθώ στην πυρά  . . .  Και το έγκλημά μου ήταν το ότι . . . . ( μιλάει πάρα πολύ αργά )  . . . . . διατύπωσα δημόσια  μία άποψη για το ηλιακό Σύστημα, διαφορετική από την επίσημη . . . . ( σταματάει για λίγο ) . . . . Είναι όμως αλήθεια ότι εδώ και μερικά χρόνια η Καθολική Εκκλησία έχει αποδεχθεί τις τότε απόψεις και με έχει αποκαταστήσει . .

ΠΡΟΕΔΡΟΣ: (σκέφτεται για λίγο ) : Η ένσταση απορρίπτεται. . . Πείτε μας τώρα σχετικά με την υπόθεση που απασχολεί σήμερα το δικαστήριό μας. Από όσο γνωρίζω, υπήρξατε ο πρώτος άνθρωπος που ισχυρίστηκε ότι η Σελήνη δεν είναι από «ουράνιο υλικό». . .

ΓΑΛΙΛΑΙΟΣ : Είχα ήδη περάσει τα σαράντα όταν έφθασε στην Τοσκάνη η είδηση για το κατόρθωμα των Ολλανδών. . .

ΠΡΟΕΔΡΟΣ: (σκέφτεται για λίγο ) : Τι ακριβώς εννοείτε;

ΓΑΛΙΛΑΙΟΣ : Ήταν τότε που οι Ολλανδοί τεχνίτες που επεξεργάζονταν το γυαλί είχαν καταφέρει να φτιάξουν φακούς . . . ( Κάνει μια κίνηση με τα δύο του χέρια προσπαθώντας να περιγράψει το σχήμα του συγκλίνοντος φακού ) . . .  Ξέρετε . . τους φακούς που μεγεθύνουν και μας επιτρέπουν να διακρίνουμε τις αόρατες με γυμνό μάτι λεπτομέρειες. Ήταν μια σημαντική ανακάλυψη που θα οδηγούσε τον άνθρωπο να διεισδύσει σε έναν αόρατο μέχρι τότε κόσμο . . . . Ένας μάλιστα από τους τεχνίτες αυτούς, ο Λίπερσι, συνδυάζοντας κατάλληλα δύο φακούς είχε φτιάξει το πρώτο τηλεσκόπιο που θα πρόσφερε στους ανθρώπους μιαν άλλη δυνατότητα . . . . . να διακρίνουν λεπτομέρειες σε επίγεια αντικείμενα που βρίσκονταν μακριά . . . . .  μια διόπτρα ίδια με κείνη που θα χρησιμοποιούσαν αργότερα οι μεγάλοι θαλασσοπόροι . . .  όπως και όλοι οι πειρατές . . . .

ΠΡΟΕΔΡΟΣ: (τον διακόπτει) : Τι σχέση έχουν οι πειρατές με το αντικείμενο της σημερινής δίκης; Μου δίνετε την εντύπωση ότι είστε εκτός θέματος . . .  Θα  μπορούσατε να περιοριστείτε σε ζητήματα που σχετίζονται με τη συγκεκριμένη κατηγορία;

ΓΑΛΙΛΑΙΟΣ : Υπομονή κυρία Πρόεδρε και θα διαπιστώσετε ότι όλα όσα καταθέτω έχουν τη σημασία τους. Όταν λοιπόν έφθασε η είδηση στα μέρη μας οφείλω να ομολογήσω ότι με μάγεψε.

Μέσα σε μια νύχτα σχεδίασα και κατασκεύασα ένα κιάλι με μεγέθυνση «τρία» και λίγες μέρες αργότερα ένα τελειότερο με μεγέθυνση «δέκα». Ήταν ένα πραγματικό τηλεσκόπιο. Μπορούσε κανείς με αυτό να  εντοπίζει ένα καράβι στη θάλασσα αλλά και να εξακριβώνει την ταυτότητά του δύο ώρες νωρίτερα από όσο θα το κατάφερνε με γυμνό μάτι. Δεν περιορίστηκα όμως σ’ αυτό. Γρήγορα κατασκεύασα  ένα μεγαλύτερο τηλεσκόπιο με μεγέθυνση 30. Μ’ αυτό θα μπορούσα να πετύχω κάτι που είχε εγκατασταθεί στη σκέψη μου και δεν έλεγε να φύγει.

Η ιδέα ήταν (δυναμώνει τη φωνή του) να στρέψω το καινούργιο τηλεσκόπιο στον ουρανό . . . Να ερευνήσω με αυτό τα ουράνια αντικείμενα που η παράδοση τα ήθελε αθάνατα, άφθαρτα και από όχι γήινο υλικό.

(Συμπεριφέρεται όπως κάποιος που νιώθει την ανάγκη να επαναλάβει . . .  και το επαναλαμβάνει )

Να ερευνήσω με αυτό τα ουράνια αντικείμενα . . . . . . . τους πλανήτες, το φεγγάρι και τους απλανείς.

(σηκώνει το τηλεσκόπιο που κρατάει τόση ώρα στα χέρια του, το στρέφει προς το ταβάνι και βάζει το μάτι του στο φακό χωρίς να μιλάει . . .  και μετά από λίγο συνεχίζει )

. . .   Λένε ότι αυτό που συνέβη τη νύχτα της 10ης Ιανουαρίου του 1610, το ότι έστρεψα δηλαδή τη διόπτρα μου προς τον ουρανό,   με σκοπό να τον εξερευνήσω, συνέβη για πρώτη φορά στην ιστορία του ανθρώπινου πολιτισμού. Στα δυόμισι περίπου χιλιάδες χρόνια που είχαν προηγηθεί, εκατοντάδες άνθρωποι – Βαβυλώνιοι, Ασσύριοι, Έλληνες, Αλεξανδρινοί, Άραβες, ο Τύχο Μπράχε, ο σχεδόν συνομήλικός μου Γιοχάνες Κέπλερ κι ένα σωρό άλλοι – είχαν μοχθήσει για να οικοδομήσουν μια Αστρονομία χωρίς τηλεσκόπιο και τα είχαν καταφέρει ερευνώντας το ουράνιο στερέωμα με γυμνό μάτι. Εκείνη όμως τη νύχτα το «σκάφος» της Αστρονομίας παρουσίασε μια σοβαρή αλλαγή πλεύσεως.

ΠΡΟΕΔΡΟΣ: Δεν μας έχετε όμως πει «τι ακριβώς είδατε»

ΓΑΛΙΛΑΙΟΣ: Είδα πράγματα που δεν ήταν δυνατόν να χωρέσουν στις προηγούμενες φαντασιώσεις μου. Ο Δίας δεν ήταν το αστεράκι που βλέπουμεήταν ένας φωτεινός δίσκος, ένα χρυσό νόμισμα με τέσσερα αστεράκια, δύο από κάθε πλευρά. Η Αφροδίτη ήταν κι αυτή ένας δίσκος και μάλιστα μεγαλύτερος.

ΠΡΟΕΔΡΟΣ: Και η Σελήνη;

ΓΑΛΙΛΑΙΟΣ:  Όσο για τη Σελήνη τα πράγματα ήταν διαφορετικά. Δεν ήταν αυτό που βλέπουμε με γυμνό μάτι, το λαμπερό, δηλαδή, αντικείμενο που βλέπουμε στην Πανσέληνο και που δικαιολογημένα έκανε τον Σαίξπηρ να την αποκαλεί μαργαριτάρι. . . . . . . .

(Δυναμώνει τη φωνή του ) Μια μάζα βλογιοκομμένη ήταν, με κρατήρες και με σκοτεινές περιοχές.

ΠΡΟΕΔΡΟΣ: Αυτές ήταν που τις ονομάσατε «Θάλλασες»:

ΓΑΛΙΛΑΙΟΣ: Ακριβώς. . . .  Καθεμιά από αυτές την ονόμασα mare – θάλασσα. Η Mare Tranquilitatis – η Θάλασσα της Ηρεμίας, ( δείχνει σε χάρτη της Σελήνης ) . . . δεξιά και λίγο πιο κάτω . . .  η Mare Serenitatis – η Θάλασσα της Γαλήνης και . . . . . ακόμα πιο δεξιά η τεράστια σε η τεράστια σε έκταση Mare Imbrium – Θάλασσα των Καταιγίδων. . . . Και κρατήρες που κάποτε θα έπαιρναν ονόματα αστρονόμων. Ο κρατήρας Ερατοσθένης, ο Αρίσταρχος, ο Κοπέρνικος. Και οροσειρές. σ’ αυτές θα  δίνονταν ονόματα ευρωπαϊκών βουνών. Τα Απέννινα σε φέρνουν από τον Ερατοσθένη στον Αρχιμήδη, τα Καρπάθια σε πηγαίνουν από τον Κοπέρνικο στον Αρίσταρχο . . .

 (δυναμώνει τη φωνή του ) . . . . Οροσειρές πανύψηλες. Πολλές από αυτές είναι ψηλότερες και από τις γήινες Άλπεις.

( Τώρα πια φωνάζει )  . . . .  Βουνά άγρια και απόκρημνα κι ανάμεσά τους χαράδρες και ρωγμές. Μόνο μαργαριτάρι δεν είναι η Σελήνη. Είναι από υλικό Γης, όπως είναι το χώμα.

ΠΡΟΕΔΡΟΣ: Πιστεύετε δηλαδή πως δεν είναι αλήθεια ότι Η ΣΕΛΗΝΗ ΕΙΝΑΙ ΟΥΡΑΝΙΟ ΜΑΡΓΑΡΙΤΑΡΙ ;

ΓΑΛΙΛΑΙΟΣ:  (σηκώνει τους ώμους) ΑΛΗΘΕΙΑ ; .    Και τι είναι αυτό το ΑΛΗΘΕΙΑ;

ΠΡΟΕΔΡΟΣ: Σας ευχαριστούμε σινιόρ Γαλιλαίο.

(Ο Γαλιλαίος αποχωρεί και παρεμβάλλονται κάποια δευτερόλεπτα σιγής)

ΠΡΟΕΔΡΟΣ:  Να προσέλθει ο επόμενος μάρτυς

( κάνει την εμφάνισή του ο Νηλ Αρμστρονγκ)

ΠΡΟΕΔΡΟΣ: Ονομάζεστε;

ΑΡΜΣΤΡΟΝΓΚ: (με αμερικάνικη προφορά) Νηλ Αρμστρονγκ

ΠΡΟΕΔΡΟΣ: Γεννηθήκατε;

AΡΜΣΤΡΟΝΓΚ: (με αμερικάνικη προφορά)  United States of Amerika

ΠΡΟΕΔΡΟΣ: Τι έχετε να μας πείτε για την υπόθεση που εκδικάζουμε;

AΡΜΣΤΡΟΝΓΚ:   Στις 22.40, τοπική ώρα, η πόρτα του Απόλλων 11 άνοιξε. Δεκαέξι περίπου λεπτά αργότερα, κλεισμένος μέσα στο λευκό μου σκάφανδρο, κατέβηκα αργά τα εννέα σκαλοπάτια της σεληνακάτου για να σταθώ  όρθιος στην επιφάνεια του φεγγαριού. Ο Έντουιν Όλντριν κατέβηκε λίγο μετά.

ΠΡΟΕΔΡΟΣ: Που ακριβώς έγινε η προσελήνωση;

AΡΜΣΤΡΟΝΓΚ:   Είχαμε προσσεληνωθεί στη Θάλασσα της Ηρεμίας. Εκεί κάναμε τα πρώτα μας βήματα, ο Έντουιν κι εγώ. Μας έκανε αμέσως εντύπωση η λευκή σκόνη που σκέπαζε τη σεληνιακή επιφάνεια, ένα στρώμα πάχους μερικών εκατοστών. Εκεί αφήσαμε τις πατημασιές μας, τα πρώτα ίχνη ανθρώπων πάνω σε ουράνιο σώμα. Η βαρύτητα ήταν πολύ πιο ισχνή από αυτή με την οποία είχαμε μεγαλώσει. Μετακινηθήκαμε και με ειδικό όχημα ενώ ο Μάικλ Κόλινς, μέσα από το σκάφος, μας παρακολουθούσε από ψηλά. Είχα την αίσθηση ότι όλα αυτά ήταν έξω από την Πραγματικότητα, ότι παίζαμε σε ταινία επιστημονικής φαντασίας και πως σε λίγο θα ακούγανε τον σκηνοθέτη να μας επαναφέρει στη χώρα του Πραγματικού… Στις 23.22 με μεγάλη δυσκολία σφηνώσαμε την αμερικανική σημαία στην επιφάνεια του φεγγαριού.

ΠΡΟΕΔΡΟΣ: Πώς είναι τελικά η Σελήνη μίστερ Αρμστρονγκ; Όπως μας την περιέγραψε ο σινιόρ Γαλιλαίος; Μοιάζει με τη Γη;

ΑΡΜΣΤΡΟΝΓΚ :  Όχι, δεν είναι όπως η Γη . . . .  Δεν υπάρχει ανεμάκι να σου χαϊδέψει το πρόσωπο, δεν υπάρχει αρμύρα της θάλασσας, πουθενά δεν θα συναντήσεις πεταλούδες, καραβίδες και δαμασκηνιές. . . . . Όταν όμως ανέκριναν το υλικό που φέραμε, οι χημικοί «διέκριναν» 57% οξυγόνο, 20% πυρίτιο,  7% αργίλιο, 6% ασβέστιο και, σε μικρότερες ποσότητες, μαγνήσιο και νάτριο . . . .  Είναι μια σύσταση αμμουδιάς  όπως αυτές που ξαπλώνουμε για ηλιοθεραπεία . . . .  Αργιλοαμμουδιάς για την ακρίβεια. . . . . Βέβαια η μέση πυκνότητα είναι αρκετά μικρότερη από την αντίστοιχή του πλανήτη μας κι αυτό έχει κάνει κάποιους αστρονόμους, όπως ο Γουίλκινς, να μιλούν για μια «κούφια» Σελήνη ή τουλάχιστον για τεράστιες σπηλιές στο εσωτερικό της . . . . . Όλα αυτά, όμως, δεν είναι παρά εικασίες. . . . . .Η Σελήνη παραμένει αινιγματική . . . . . . Κρατάει σφραγισμένα τα περισσότερα από τα μυστικά της.

ΠΡΟΕΔΡΟΣ: Τι έχετε να καταθέσετε σχετικά με την ηλικία της;

ΑΡΜΣΤΡΟΝΓΚ :  Η χρονολόγηση των σεληνιακών πετρωμάτων φανερώνει μια ηλικία περίπου τεσσεράμισι δισεκατομμυρίων ετών και το δεδομένο αυτό ενισχύει τη θεωρία ότι η Γη και η Σελήνη δημιουργήθηκαν ταυτόχρονα.

ΠΡΟΕΔΡΟΣ: Μίστερ Αρμστρονγκ, οφείλω να παραδεχτώ ότι υπήρξατε απόλυτα σαφής. . . .  Σας ευχαριστούμε . .

( Ο Νηλ Αρμστρονγκ αποσύρεται . . . Ακολουθεί σιωπή καθώς η Πρόεδρος ψάχνει τα χαρτιά της )

ΠΡΟΕΔΡΟΣ: Ο επόμενος μάρτυς έχει προταθεί από την υπεράσπιση.

(Εμφανίζεται ο  Γουίλιαμ Σαιξπηρ) 

ΠΡΟΕΔΡΟΣ: Ονομάζεστε;

ΣΑΙΞΠΗΡ: (με άψογη οξφορδιανή προφορά ) Γουίλιαμ Σαίξπηρ

ΠΡΟΕΔΡΟΣ: Γεννηθήκατε;

ΣΑΙΞΠΗΡ: Στο Στάντφορντ ον Αίηβον της Αγγλίας το έτος 1564.  

ΠΡΟΕΔΡΟΣ: (Ξεφυλλίζει τα χαρτιά του για να βεβαιωθεί και στη συνέχεια  λέει) : Την ίδια ακριβώς χρονιά με τον σινιόρ Γαλιλαίο. . . . .  Εντυπωσιακή σύμπτωση οφείλω να ομολογήσω.

ΣΑΙΞΠΗΡ: Δεν έτυχε ποτέ να συναντηθούμε αλλά είμαστε συνομίλικοι.

ΠΡΟΕΔΡΟΣ: Πείτε μας τη δική σας άποψη. Τι είναι τελικά η Σελήνη ;

ΣΑΙΞΠΗΡ: Η δική μου Σελήνη είναι ΟΥΡΑΝΙΟ ΜΑΡΓΑΡΙΤΑΡΙ

ΠΡΟΕΔΡΟΣ: Τι εννοείτε λέγοντας «η δική μου»;

ΣΑΙΞΠΗΡ: Κάθε άνθρωπος έχει τη δική του Σελήνη κυρία Πρόεδρε.

ΠΡΟΕΔΡΟΣ: Μπορείτε να γίνετε λίγο πιο σαφής;

ΣΑΙΞΠΗΡ: Ενας γείτονας μου στον Παράδεισο, όσο ζούσε ελληνόφωνος, σε ένα από τα τραγούδια που έχει γράψει στη δική σας γλώσσα λέει ότι «το φεγγάρι είναι πράσινο»  ενώ σ’ ένα άλλο μιλάει για χάρτινο το φεγγαράκι, υπαινισσόμενος μία χωρίς χρώμα Σελήνη.

(Αμέσως μετά η φωνή του δυναμώνει και γλυκαίνει ταυτόχρονα καθώς λέει 🙂

Χωράνεδηλαδήπολλά φεγγάρια μέσα σε κάθε άνθρωπο.

Και όχι μόνο φεγγάρια. Ένας παλαιότερος γείτονάς μου, μεγάλος ρομαντικός ποιητής, ο Ουίλλιαμ Μπλέηκ έγραψε κάποτε:

To see a World in a Grain of Sand

                                  And Heaven in a Wild Flower

Να βλέπεις έναν κόσμο μέσα σ’ έναν κόκκο άμμου

                                και μέσα σ’ ένα αγριολούλουδο τους ουρανούς

(Το απαγγέλλει πρώτα στην αγγλική και αμέσως μετά στην ελληνική γλώσσα)

ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΥΣ: Αυτά που λέει ο μάρτυς, κυρία Πρόεδρε,  δεν έχουν καμία σχέση με την κοινή λογική που χρησιμοποιούν στη ζωή τους οι περισσότεροι άνθρωποι. Είναι φανερό ότι ο μάρτυς παραλογίζεται.

ΣΑΙΞΠΗΡ: (την αγνοεί ) Με τον σινιόρ Γαλιλαίο διασχίσαμε τα ίδια μονοπάτια χρόνου, σε χώρο βέβαια διαφορετικό. Το φεγγάρι που έβλεπα εγώ, παιδί τότε, πάνω από το δικό μας το ποτάμι, το Αίηβον, ήταν το ίδιο με αυτό που έβλεπε εκείνος τις νύχτες πάνω από τον Άρνο ποταμό. Βέβαια εγώ δεν έτυχε να πιάσω ποτέ στα χέρια μου ένα τηλεσκόπιο και να το στρέψω στον ουρανό κι αν κάτι τέτοιο μου είχε συμβεί δεν ξέρω τι θα έγραφα για τη Σελήνη. . . . . Το φεγγάρι, πάντως, που τελικά «άναψε» μέσα μας ήταν οπωσδήποτε διαφορετικό. Για μένα ΜΑΡΓΑΡΙΤΑΡΙ,  για εκείνον ΜΑΖΑ ΒΛΟΓΙΟΚΟΜΜΕΝΗ  ΜΕ ΚΡΑΤΗΡΕΣ. . . . . . .    

( Σταματάει για λίγο και  . . . . . )

Και εάν η κυρία Εισαγγελεύς εξακολουθεί να μη με καταλαβαίνει είναι διότι δεν έχει συνειδητοποιήσει ότι για κάθε άνθρωπο ΕΙΝΑΙ ΔΥΟ ΤΑ ΣΥΜΠΑΝΤΑ. . . . . . . Το ένα υπάρχει ανεξάρτητα από τον εγκέφαλό μας, μολονότι περιλαμβάνει και αυτόν. Είναι το ΕΞΩ ΣΥΜΠΑΝ που είτε αδιαφορεί είτε ενδιαφέρεται για μας, αυτό δεν έχει σημασία. . . . . .

Το «άλλο Σύμπαν» αδιάκοπα ανοικοδομούμενο και ανακαινιζόμενο βρίσκεται μέσα μας . . . . . .

Είναι η εσωτερική μας αναπαράσταση του πρώτου, ένας μυστικός Κόσμος που παραμένει ολοζώντανος πίσω από τα «παράθυρα» των αισθητηρίων μας, τροφοδοτούνμενος χωρίς κανένα ρυθμό από το «έξω».

( δυναμώνει τη φωνή του και φαίνεται να έχει οίστρο)

Είναι άστρα, τζιτζίκια, αριθμοί, μνήμες από εποχές στέρησης, πασχαλιές και  κυπαρίσσια, ευθείες και κύκλοι, μορφές ανθρώπων που αγαπήσαμε, μυρωδιές απροσδιόριστες, φιλοσοφικές έννοιες, η γεύση του αμύγδαλου, απογέματα που ζήσαμε κι έχουν τα λιγότερα διυλιστεί  σε ένα πενιχρό απόσταγμα αναμνήσεων κι έχουν τα περισσότερα καθιζάνει στα σκοτεινά υπόγεια του εαυτού μας, . . . . . . .  το «ΜΕΣΑ ΣΥΜΠΑΝ» είναι  δημιούργημα μιας ολόκληρης ζωής . . . . . . . είναι η περιουσία μας . . . . . Ε στο δικό «μέσα Σύμπαν» ( έχει ήδη δυναμώσει κι άλλο τη φωνή του ) η Σελήνη  είναι μια απερίγραπτη αναπαράσταση της «έξω Σελήνης» αλλά με πιο έντονο χαρακτηριστικό αυτό που θα με κάνει να τη λέω μαργαριτάρι . . .

  ΠΟΙΗΣΗ: (παρεμβαίνει φωνάζοντας) Γουίλιαμ . . . . θα σ’ αγαπώ πάντα . . .

ΠΡΟΕΔΡΟΣ : Κατηγορουμένη σας επαναφέρω στην τάξη. Εάν το επαναλάβετε θα σας απαγγείλω νέα κατηγορία .

       ( Στην αίθουσα επικρατεί για λίγο σιγή και στη συνέχεια ο Σαίξπηρ επανέρχεται)

Μείνετε μια νύχτα, κυρία Πρόεδρε, μαζί με την κυρία Εισαγγελέα, δίπλα στο κύμα ξαπλωμένες σε μια αμμουδιά. Να είναι Αύγουστος και περασμένα μεσάνυχτα. Η μεγάλη νυχτερινή οθόνη θα σας στέλνει κάτι και αν είσαστε «έτοιμες από καιρό» μπορεί και να το συλλάβετε. Το ουράνιο νυχτερινό στερέωμα θα είναι για σας ένα έξω Σύμπαν με μεγάλη ποικιλία μηνυμάτων. Θα είναι, ανάμεσα σε άλλα, και ένας ουράνιος βυθός με ιχθύς, με σκορπιό και με καβούρια. Ο Γαλαξίας θα είναι ένα ρεύμα βυθού, ένα υποθαλάσσιο ποτάμι φωτός που θα περνάει από την Κασσιόπη, θα μουσκεύει τον Κύκνο και θα χύνεται κάπου ανάμεσα στον Τοξότη και στον Σκορπιό. Ένα ποτάμι όπως ακριβώς το διατηρούσε στη συνείδησή του ένας άλλος Έλληνας, ο Νίκος Γκάτσος, γείτονας μου κι αυτός εδώ και μερικά χρόνια στον Παράδεισο, όταν έγραφε:

                         Με το ποτάμι τ’ ουρανού να χάνεται στον Αύγουστο

Και, ίσως, εκείνη τη νύχτα, η Σελήνη σάς φανεί σαν κάτι εκτυφλωτικό, σαγηνευτικό και μυστηριώδες, οπότε εάν έχετε αφήσει ανοιχτή την πόρτα προς τα υπόγεια του εαυτού σας, ίσως αναβρύσει από το δικό σας  «μέσα» η λέξη μαργαριτάρι… Μαργαριτάρι δίχως όστρακο στον ουράνιο βυθό που σας καλεί σε κατάδυση… Σ’ εμένα πάντως αυτή η λέξη, στη γλώσσα μου τη λέμε pearl, ανέβηκε από τις  πηγές του εσωτερικού μου κόσμου, μια νύχτα στις όχθες του Αίηβον το ουράνιο μαργαριτάρι δημιουργούσε έναν μαγευτικά φωταγωγημένο νυχτερινό βυθό.

ΠΡΟΕΔΡΟΣ : Η κυρία Εισαγγελεύς έχει κάποια ερώτηση;

ΕΙΣΑΓΓΕΛΕΥΣ: Όχι κυρία Πρόεδρε

ΠΡΟΕΔΡΟΣ : Η κυρία Εισαγγελεύς έχει κάποια ερώτηση;

ΠΡΟΕΔΡΟΣ : Καλούνται τώρα οι δύο κατηγορούμενες να απολογηθούν. Και πρώτη η κατηγορουμένη Σελήνη .

ΣΕΛΗΝΗ: (Έχει ήδη σηκωθεί όρθια)

Kύριοι δικαστές, αγαπητοί άνθρωποι,

Ξέρω πολύ καλά πόσο σας αρέσει να είστε το αμετακίνητο κέντρο του Σύμπαντος και τα ουράνια αντικείμενα να περιφέρονται γύρω σας. Χιλιάδες χρόνια εξάλλου ζήσατε με αυτή την αυταπάτη θεωρώντας την ως την Αλήθεια, τη μία και μοναδική. Εμένα με ταξινομείτε στα ουράνια αντικείμενα. Με θεωρείτε κάτοικο Ουρανού. Πρέπει όμως να σας πω ότι εγώ εσάς βλέπω στον Ουρανό. Βλέπω μια Γη να περιφέρεται γύρω μου και να με κατασκοπεύει. Αυτό όχι μόνο δεν με ενοχλεί αλλά νιώθω και μια ικανοποίηση που είμαι δεμένη μαζί σας με το «άθραυστο καραβόσκοινο» της Παγκόσμιας Έλξης, που είμαι δεμένη μαζί σας, με τον μοναδικό πλανήτη της ηλιακής μας οικογένειας που έχει κορομηλιές, πρωτοβρόχια, αλκυόνες αλλά και ανθρώπινες υπάρξεις. Ειδικά αυτές με συγκινούν ιδιαίτερα. Δεν σας κρύβω ότι το άγγιγμα του Νηλ Άρμστρονγκ κυριολεκτικά με συγκλόνισε. Οι πρώτες εκείνες πατημασιές πάνω στο σώμα μου, 20 Ιουλίου 1969, έχουν αφήσει κάτι ανεξίτηλο στο δικό μου μέσα. Kι ας βιάστηκε να μου σφηνώσει τη σημαία των U.S.A., σύμβολο κατοχής, κι ας έφυγε τόσο γρήγορα νιώθοντας ότι είμαι αφιλόξενη χωρίς ίσκιους καρυδιάς, χωρίς ρεματιές και χωρίς μαϊστράλια. Ξέρω ωστόσο πως εσείς οι άνθρωποι με συμπαθείτε ή τουλάχιστον δεν σας είμαι αδιάφορη. Ειδικά εκείνη τη μια φορά το μήνα που εμφανίζομαι ως Πανσέληνος, εκατομμύρια άνθρωποι αισθάνονται κάτι. Ορισμένοι μιαν ανεξήγητη εσωτερική δόνηση, άλλοι νιώθουν την ανάγκη να ερωτευτούν, μερικοί νιώθουν μοναξιά, άλλοι καταφεύγουν στο πιάνο και αρχίζουν να παίζουν, άλλοι ψάχνουν για το σαξόφωνό τους ή για τις ακουαρέλες τους, ενώ άλλοι πάλι νιώθουν την ανάγκη να σιωπήσουν και να στοχαστούν. Όσο για το αν είμαι γαλιλαιική ή σαιξπηρική , ο Ουίλλιαμ τα είπε τόσο καλά ώστε το να προσθέσω οτιδήποτε το βρίσκω περιττό. Για τον καθένα σας είμαι αυτό που εκείνος μπορεί να διακρίνει, είτε με γυμνό μάτι είτε με το τηλεσκόπιο του σινιόρ Γαλιλαίου είτε με το τόσο πολύτιμο «βλέμμα της αίσθησης». Και σε τελευταία ανάλυση, αυτό που είμαι για τον καθένα είναι αυτό που εκείνος μπορεί να εσωτερικεύσει.

( Η Σελήνη κάθεται, επακολουθεί σιγή για μερικά δευτερόλεπτα  και  . . . )

ΠΡΟΕΔΡΟΣ : Καλείται τώρα να απολογηθεί η κατηγορουμένη ΠΟΙΗΣΗ       

ΠΟΙΗΣΗ: (έχει ήδη σηκωθεί όρθια) 

 Κύριοι δικαστές,

Ποτέ δεν μπόρεσα να καταλάβω πώς βρέθηκα σ’ αυτό το εδώλιο. Υποψιάζομαι όμως ότι αυτό οφείλεται στην αλαζονεία της λεγόμενης Κοινής Λογικής, η οποία στην Ιστορία του ανθρώπινου πολιτισμού έπαιξε τον ρόλο του δημόσιου κατήγορου πάρα πολλές φορές.

Ομολογώ ότι εντυπωσιάστηκα μαθαίνοντας πως ο σινιόρ Γαλιλαίος είχε κληθεί για να καταθέσει ως μάρτυρας εναντίον μου και θεωρώ ειρωνικό το ότι συμμάχησε, έστω και πρόσκαιρα, με την Κοινή Λογική, αυτήν που τόσο συχνά παίρνει το ύφος της μίας και μοναδικής Αλήθειας, αυτήν που, χτισμένη καθώς ήταν τότε πάνω σε μεσαιωνικές βεβαιότητες, τον απέρριπτε μέχρι το τέλος της ζωής του, αυτήν που αρνιόταν να βάλει το μάτι της στον προσοφθάλμιο του πρωτοποριακού εκείνου τηλεσκοπίου, αυτήν  που δεν ήθελε να μάθει από τι  είναι φτιαγμένος ο κόσμος, επειδή το καινούργιο και το διαφορετικό πάντα την ενοχλούσαν, αυτήν που τον έστειλε να ανακριθεί και να καταδικαστεί και στα εβδομήντα του χρόνια να ζητήσει γονατιστός έλεος, προκειμένου να αποφύγει τον θάνατο στην πυρά. Και όλα αυτά γιατί; Κυρίως διότι διαφώνησε μαζί της. Είναι συνεπώς φυσικό το ότι εντυπωσιάστηκα από την παράξενη αυτή σύμπλευση του σινιόρ Γαλιλαίου με την κυρία Δημόσια Κατήγορο.         Οφείλω επίσης να ομολογήσω ότι συγκινήθηκα με την κατάθεση του Ουίλλιαμ Σαίξπηρ . . . . .Δεν θα μπορούσα να σας κρύψω ότι υπήρξε εραστής μου και μάλιστα από τους πιο σημαντικούς στα τρεις χιλιάδες χρόνια που υπάρχω. Κατάθεση συγκλονιστική που κατάφερε, νομίζω, να κάνει το κατηγορητήριο να καταρρεύσει.

Κύριοι δικαστές,

Παραδέχομαι ότι η Κοινή Λογική είναι αναγκαία στον άνθρωπο. Χωρίς αυτήν είναι περίπου αδύνατον να επιβιώσει. . . . .  Η αντίρρησή μου αρχίζει να υπάρχει από τη στιγμή που εκείνη εκδηλώνει υπεροψία, ειρωνεία και επιθετικότητα για οτιδήποτε δεν ανήκει στην επικράτειά της. Αντίρρηση σοβαρή γιατί αυτό που υπάρχει εκτός των συνόρων της περιέχει κατ’ αρχήν υλικό αναγκαίο για να οικοδομήσουμε επιστήμη. Χωρίς αυθάδεια στην κοινή λογική δεν θα υπήρχε Γαλιλαίος και νευτωνικοί νόμοι της κίνησης, δεν θα υπήρχε Αϊνστάιν και Θεωρία της Σχετικότητας,  αλλά δεν θα υπήρχε και Χημεία ικανή να αναλύει τις πέτρες του φεγγαριού. . . . . . . . . Και δεν είναι μόνο η επιστήμη. Το πέραν της κοινής λογικής υλικό  περιέχει συστατικά αναγκαία για να γευτούμε τις ποιότητες, να ανακαλύψουμε τον κόσμο από την αρχή, να φτιάξουμε μουσική και να την ακούσουμε, να φτιάξουμε γλυπτική και να τη μοιραστούμε, να αντλήσουμε από μέσα μας το ανθρώπινο εκείνο υλικό που μας κάνει να νιώθουμε υψηλού επιπέδου συγκινήσεις, να απολαύσουμε τελικά τη ζωή μας.

Κύριοι δικαστές,

Κατανοώ την αμηχανία σας. Γιατί η ανθρώπινη ύπαρξη δεν είναι μόνον η επιφάνεια την οποία συνήθως φέρνετε στο μυαλό σας. Η επιφάνεια αυτή  υπάρχει. εκεί φωλιάζει η καθημερινή μας πρακτική, τα απλά λόγια με τα οποία συνήθως επικοινωνούμε και η χωρίς βαθύτερο στοχασμό τάση μας να γενικεύουμε. Κάτω όμως από την ήρεμη ή και προσωρινά ταραγμένη επιφάνεια βρίσκεται το μεγάλο κομμάτι της ύπαρξης, το κυρίως «εμείς» . . . . .  Εκεί οι πηγές του μύθου και του όνειρου, εκεί οι πηγές της τρυφερότητάς μας, εκεί  όπου διατηρείται ολοζώντανη και η παιδική μας ηλικία. . . . .  Εκεί υπάρχουν και τα φεγγάρια του καθένα μας. . . . .μαργαριταρένια, χάρτινα, βλογιοκομμένα, πράσινα, συγκεκριμένα, μαγικά . . . . και για ορισμένους προσφερόμενα ακόμα και για βόλτα.

Όσο για το ποιος έχει δίκιο,  ο σινιόρ Γαλιλαίος ή ο Ουίλλιαμ Σαίξπηρ, ο δικός μου άνθρωπος , θα μπορούσα ίσως να αναρωτηθώ: Και τι σημαίνει «δίκιο»; Μήπως χρειάζεται να ξανακοιτάξετε τις σημασίες των λέξεών σας;

( Η Ποίηση  κάθεται, επακολουθεί σιγή για μερικά δευτερόλεπτα  και επανεμφανίζεται ο αφηγητής . . . )

ΑΦΗΓΗΤΗΣ: Η απόφαση του δικαστηρίου δεν εκδόθηκε ποτέ. Η Σελήνη και η Ποίηση θα δικάζονται πάντα.

ΑΥΛΑΙΑ

http://users.sch.gr/kassetas/theater5.htm

 

7 και 8 Οκτωβρίου, δυο εκδηλώσεις στην Μεσσηνία για τον Νίκο Καζαντζάκη.

Αποτέλεσμα εικόνας για νικοσ καζαντζακης 60 χρονια

Εκδηλώσεις για το έτος 2017«Νίκου Καζαντζάκη» και το Ζορμπά

Η Διεθνής Εταιρία Φίλων Νίκου Καζαντζάκη, με την οποία συνεργάζεται η Μεσσηνιακή Αμφικτυονία, μαζί και με άλλους φορείς για να τιμήσουν τον οικουμενικό συγγραφέα και στοχαστή Νίκο Καζαντάκη συνδιοργανώνουν εκδηλώσεις το Σάββατο 7 Οκτωβρίου 2017 και ώρα 17:00 στο Αμφιθέατρο του Μουσικού Σχολείου Καλαμάτας και την Κυριακή 8 Οκτωβρίου στις 11:00 στο Πολιτιστικό Κέντρο Στούπας του Δήμου Δυτικής Μάνης.

Η Μεσσηνιακή Αμφικτυονία ενδιαφερόμενη να προβάλει τη Μεσσηνία παγκοσμίως με τη φυσιογνωμία του «Ζορμπά» και σε συνεργασία με το Δήμο Δυτικής Μάνης έχει πάρει απόφαση να δημιουργήσει δραματοποιημένου ντοκιμαντέρ για «Τον Πραγματικό Ζορμπά» που έδρασε στην πραγματικότητα στη Στούπα της Μάνης και όχι στην Κρήτη όπως αναφέρεται στο μυθιστόρημα του Ν. Καζαντάκη «Αλέξης Ζορμπάς».

Σας επισυνάπτουμε το πρόγραμμα των δύο εκδηλώσεων, στο οποίο συμμετέχουν έγκριτοι πανεπιστημιακοί και άνθρωποι των γραμμάτων και της ιστορίας και παρακαλούμε να παραβρεθείτε σε αυτή την πνευματική πανδαισία.  

Η ΠΡΟΕΔΡΟΣ                                               Ο ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ

Ελένη Αλειφέρη   Καραθανάση                         Παναγιώτης Μπαζίγος

Αντιπεριφερειάρχης Μεσσηνίας

Κυριακή 8 Οκτωβρίου στην Καλαμάτα: «Πλασμένοι από θάλασσα» της Μεσσήνιας ποιήτριας Στέβης Σαμέλη.

Φωτογραφία της Sia Zaxou.Φωτογραφία της Sia Zaxou.«Η θάλασσα συγκρίθηκε με την ψυχή του ανθρώπου.
Ποια είναι αλήθεια πιο βαθιά; Ποιος τάχα την ορίζει;
Κι αν είναι μόνο ο καιρός που αλλάζει τη μορφή της, τι γίνεται στα βάθη της; Ποιος κατοικεί εντός της;»

Οι εκδόσεις Ιωλκός σάς προσκαλούν στην παρουσίαση της δεύτερης ποιητικής συλλογής της Μεσσήνιας ποιήτριας Στέβης Σαμέλη «Πλασμένοι από θάλασσα», την Κυριακή 8 Οκτωβρίου 2017 στις 6.30μμ., στο πολιτιστικό στέκι «Μπουκαδούρα» στην Καλαμάτα (πάρκο Λιμενικού).

Σας περιμένουμε να μιλήσουμε για ανθρώπους πλασμένους από θάλασσα, σκοτεινούς και φωτεινούς συνάμα, ήμερους κι ανταριασμένους, κατά τον καιρό της ψυχής τους…

Συντελεστές:

Αντωνία Παυλάκου (Φιλόλογος, μέλος ΕΜΣ)
Μαρία Τομαρά (Δημοσιογράφος)
Θανάσης Παντές (Δημοσιογράφος)
Κωνσταντίνα Θεοδωροπούλου (Ερμηνεύτρια)

Βασίλης Μπαμπανιάρης (Τραγουδοποιός)

 Φωτογραφία της Sia Zaxou.

Υπό την αιγίδα της Ένωσης Μεσσηνίων Συγγραφέων (ΕΜΣ)

12 από τους μεγαλύτερους ποιητές της Αμερικής. Από τον Whitman, τον Eliot και τον Frost …

Από τον Whitman, τον Eliot και τον Frost, η πραγματικά μεγάλη αμερικανική ποίηση είναι τεράστια.

Μπείτε στο λιγκ που σας δίνουμε στο τέλος του άρθρου και κάντε κλικ  στην εικόνα κάθε ενός ποιητή, για να προβάλετε το αναδυόμενο παράθυρο με το όνομα του, και το ποίημα που θα αναφερθεί. 

Το ποίημα της δικής μας Σόνιας Τουρκολιά που έχει γίνει τραγούδι, για τα παιδιά με νεοπλασματική ασθένεια.

Ποίημα της Μεσσήνιας Σόνιας Τουρκολιά έγινε τραγούδι στήριξης για τα παιδιά με νεοπλασματική ασθένεια

«Ο Πόνος – Καράβι» είναι το τίτλος του μελοποιημένου ποιήματος της Σόνιας Τουρκολιά, από το Σπύρο Σαμοϊλή, για τα παιδιά με νεοπλασματική ασθένεια και τους γονείς τους, που συγκινεί!
Η πρόεδρος του Μορφωτικού Εκπολιτιστικού Συλλόγου Κυπαρισσίας (ΜΕΣΚ), Σόνια Τουρκολιά, έγραψε το ποίημα «Ο Πόνος – Καράβι», για τους ανώνυμους ήρωες, τα παιδιά με νεοπλασματική ασθένεια που παλεύουν με τον καρκίνο χρόνια, ταξιδεύοντας στα σκούρα νερά της μαύρης θάλασσας της χημειοθεραπείας, αλλά και τους γονείς – καπετάνιους που προσπαθούν να κρατήσουν το τιμόνι στο δύσκολο ταξίδι των παιδιών αυτών, ξέροντας καλά πως κάποια από τα παιδιά αυτά ίσως να μην φτάσουν ποτέ στο λιμάνι, και θα χαθούν στη διαδρομή… του δύσκολου αυτού ταξιδιού.

Στίχοι:
Καράβι ο πόνος… για πού σαλπάρει;
τί θα μου φέρει, τί θα μου πάρει…
Η ψυχή, καπετάνιος, κρατά το τιμόνι!
σκούρα η θάλασσα και πάμε μόνοι……

Γρανάζι του πόνου, γυρίζει αδιάκοπα
τη ρότα του πλοίου, πρόσω κι ανάποδα.
Κουράγιο ψυχή μου, σ’ αυτό το ταξίδι,
δε θα ’σαι μόνη σου, θα ’ναι κι οι φίλοι.

Συνταξιδιώτες της μάχης που δίνεις,
στη δίνη του χρόνου, της πίκρας που πίνεις.
Ξεκίνα ψυχή μου, για να αρμενίσεις,
σκούρα η θάλασσα, μα θα νικήσεις.

Μενέλαος Λουντέμης, 40 χρόνων από το θάνατό του. …Οδός Αβύσσου αριθμός 0, Συννεφιάζει, Οι κερασιές θ’ ανθίσουν και φέτος…

«Μενέλαος Λουντέμης (1906-1977)» του Φίλιππου Φιλίππου.Εκτύπω

«Μενέλαος Λουντέμης (1906-1977)» του Φίλιππου Φιλίππου

Το 2015 επανεκδόθηκαν αρκετά βιβλία του Μενέλαου Λουντέμη από τις εκδόσεις Πατάκη (πήραν τη σκυτάλη από τα Ελληνικά Γράμματα και τον Δωρικό), ανάμεσά τους τα κλασικά Οδός Αβύσσου αριθμός 0, Συννεφιάζει, Οι κερασιές θ’ ανθίσουν και φέτος…, Τότε που κυνηγούσα τους ανέμους, Το ρολόι του κόσμου χτυπά μεσάνυχτα. Το 2016 επανεκδόθηκε το Άπαντα τα ποιητικά (περιλαμβάνει τις ποιητικές συλλογές Κραυγή στα πέρατα, Θρηνολόι και άσμα για το σταυρωμένο νησί, Το σπαθί και το φιλί, Κοντσέρτο για δυο μυδράλια κι ένα αηδόνι, Πυρπολημένη μνήμη, Οι εφτά κύκλοι της μοναξιάς), ενώ για το 2017, την επέτειο των 40 χρόνων από το θάνατό του, πρόκειται να εκδοθεί το Θησέας, ένα βιβλίο για παιδιά και εφήβους.

Ο Μενέλαος Λουντέμης γεννήθηκε στην Αγία Κυριακή της Μικράς Ασίας, κοντά στη Νικομήδεια. Το πραγματικό του όνομα ήταν Δημήτρης Βαλασιάδης και προερχόταν από εύπορη οικογένεια της Πόλης που χρεοκόπησε μετά από την εγκατάστασή της στο ελληνικό κράτος. Το μοναδικό αγόρι από τα πέντε παιδιά του Γρηγόρη Μπαλάσογλου (που με την εγκατάστασή του στην Ελλάδα έγινε Βαλασιάδης) και της Δόμνας Τσουφλίδη έζησε την παιδική του ηλικία στα Βοδενά (Έδεσσα) και αργότερα στη Θεσσαλονίκη. Ορφανός από μικρός, μπήκε στη βιοπάλη και αναγκάστηκε να κάνει διάφορες δουλειές (μικροπωλητής, ψάλτης, δάσκαλος, εργάτης σε κεραμοποιία). Αργότερα, κατέβηκε στην Αθήνα και αμέσως μπήκε στους κύκλους των αριστερών διανοουμένων, οι οποίοι σύχναζαν στη λέσχη «Σαν Σουσί» της οδού Πατησίων. Αυτό έγινε την περίοδο 1926-1930, όταν στην Ελλάδα αναπτυσσόταν μια «προλεταριακή» λογοτεχνία που θύμιζε τον «σοσιαλιστικό ρεαλισμό» που προερχόταν από τους συγγραφείς της Σοβιετικής Ένωσης (Μαξίμ Γκόρκι), αλλά και την ανάλογη ευρωπαϊκή λογοτεχνία (Κνουτ Χάμσουν, Παναΐτ Ιστράτι).

Πρωτοεμφανίστηκε στα ελληνικά γράμματα σε πολύ νεαρή ηλικία, δημοσιεύοντας ποιητικές συλλογές στην Αγροτική Ιδέα της Έδεσσας το 1927 και το 1928, τις οποίες υπέγραφε με το πραγματικό του όνομα (Τάκης Βαλασιάδης). Γύρω στο 1930 δημοσίευσε ποιήματα και διηγήματα στο περιοδικό Νέα Εστία. Η πρώτη φορά που χρησιμοποίησε το ψευδώνυμό του ήταν το 1934 στο διήγημα «Μια νύχτα με πολλά φώτα κάτω από μια πόλη με πολλά αστέρια».

Στην Κατοχή πήρε μέρος στην Εθνική Αντίσταση και εντάχθηκε στο ΕΑΜ. Μετά την Απελευθέρωση έγινε γραμματέας του ΕΑΜ Λογοτεχνών-Ποιητών, θέση που κατείχαν πριν από αυτόν ο Θέμος Κορνάρος, ο Νίκος Καββαδίας κι ο Νικηφόρος Βρεττάκος. Κατά τη διάρκεια του Εμφυλίου εξορίστηκε στη Μακρόνησο και τον Αϊ-Στράτη και το 1956 πέρασε από δίκη για το βιβλίο του Βουρκωμένες μέρες, μια συλλογή διηγημάτων, όπου κατά το κατηγορητήριο «αναφέρονται προπαρασκευαστικές πράξεις εσχάτης προδοσίας». Ήταν η εποχή του λεγόμενου «ελληνικού μακαρθισμού», όταν οι υπηρεσίες Ασφαλείας δημιούργησαν ειδικό γραφείο διώξεων του βιβλίου, των συγγραφέων και των εκδοτών. Στη δίκη του οι μάρτυρες κατηγορίας υποστήριξαν πως το συγκεκριμένο βιβλίο προπαγάνδιζε τις πολιτικές του ιδέες, έθιγε την έννοια του Κράτους, κλόνιζε την εμπιστοσύνη του λαού στη Δικαιοσύνη και καλλιεργούσε «το μίσος μεταξύ των μαζών». Αντίθετα, οι μάρτυρες υπεράσπισης, όλοι σημαντικοί εκπρόσωποι της ελληνικής πνευματικής ζωής (Γιώργος Θεοτοκάς, Κώστας Βάρναλης, Στρατής Δούκας, Ασημάκης Πανσέληνος, Κώστας Κοτζιάς),υποστήριξαν πως το βιβλίο του είναι ένα εξαιρετικό λογοτεχνικό έργο, γεμάτο αγάπη για τον άνθρωπο και πίστη στην πορεία του προς το μέλλον.

Στην παρέμβαση του προέδρου του δικαστηρίου, ο οποίος του είπε «αν πράγματι νιώθεις στοργή για το παιδί και τη γυναίκα σου, θα ’πρεπε να ’χεις κάνει δήλωση αποκήρυξης του ΚΚΕ», ο Λουντέμης απάντησε με μια ιστορικής αξίας φράση: «Χρειάστηκαν εκατομμύρια χρόνια για να γίνουν τα τέσσερα πόδια [του ανθρώπου] δύο. Δεν θα τα κάνω εγώ τέσσερα».

Από το 1958 ως τη μεταπολίτευση του 1974 έζησε αυτοεξόριστος στη Ρουμανία. Στο μεταξύ, το 1962 το ελληνικό κράτος του αφαίρεσε την ιθαγένεια με βάση κάποιο Βασιλικό Διάταγμα, διότι «κατά την εποχή του συμμοριτοπολέμου έδρασεν αντεθνικώς εις το εξωτερικόν», κάτι ανακριβές, αφού εκείνη την περίοδο ήταν εξόριστος σε νησί. Επανήλθε στην Ελλάδα, μετά την πτώση της απριλιανής δικτατορίας, μα δεν πρόλαβε να χαρεί την επιστροφή του. Πέθανε ενώ οδηγούσε, από καρδιακή προσβολή, στην Αθήνα, στις 22 Ιανουαρίου του 1977, λίγους μήνες μετά την επιστροφή του από τη Ρουμανία.

Ο Λουντέμης ήταν πολυγραφότατος και κάλυψε όλα σχεδόν τα είδη του γραπτού λόγου (πεζογραφία, ποίηση, δοκίμιο, θέατρο, παιδική λογοτεχνία, μετάφραση). Οι ήρωές του ήταν συνήθως άτομα περιθωριακά, αλήτες, μποέμ, άνεργοι, όπως εκείνοι του Δημοσθένη Βουτυρά. Έγραψε επίσης βιβλία για τρεις πνευματικές μορφές της Ελλάδας, τον Μιλτιάδη Μαλακάση, τον Κώστα Βάρναλη και τον Άγγελο Σικελιανό. Από τη δεκαετία του ’50 και μετά, εγκατέλειψε τους ήρωες του κοινωνικού περιθωρίου και ασχολήθηκε με τους εργάτες και τους κατατρεγμένους αγωνιστές της Αριστεράς, αλλά και με τους αιρετικούς αριστερούς. Κατέγραψε σε λογοτεχνική μορφή τα μαρτύρια των εγκλείστων στη Μακρόνησο στο μυθιστόρημα Οδός Αβύσσου αριθμός μηδέν. Σύμφωνα με την πλοκή, στον αριθμό Μηδέν της οδού Αβύσσου δεν μένουν µόνο δήµιοι και θύµατα. Σε αυτή την κοινωνία της παράνοιας, διαβάζουμε, ανήκει και ο ασυμβίβαστος ιδεολόγος, ο µικροαπατεώνας, ο περιθωριακός βασανιστής, αλλά και ο ψευτοδιανοούµενος, ένας «ανανήψας» που απαγγέλλει ποίηση στους παλιούς συντρόφους του.

O ίδιος υποστήριζε πως δεν τον ενδιαφέρει η Τέχνη αλλά η καταγραφή της πραγματικότητας και η κατάδειξη της κοινωνικής ανισότητας. Στα έργα του, εκτός από τους απόκληρους της ζωής και τους αδικημένους, δίνει την προσωπική του οπτική της μοναξιάς, του ανεκπλήρωτου του έρωτα και της δυστυχίας του κόσμου.

Ήταν ένας συγγραφέας που αγαπήθηκε από τους νέους της δεκαετίας του ’50 και του ’60, (ιδιαίτερα δημοφιλές έγινε το βιβλίο του Ένα παιδί μετράει τ’ άστρα), μα και των επόμενων γενεών, παρά την εχθρότητα των κριτικών απέναντί του, οι οποίοι τον κατηγόρησαν για άκρατο λυρισμό και προσπάθεια να συγκινήσει το αναγνωστικό κοινό με τρόπο που αγγίζει τα όρια του μελό. Αυτό πάντως δεν απείχε από την πραγματικότητα, καθώς δεν κατάφερε να απαλλαγεί από τον λυρισμό που τον είχε ωθήσει να γράψει ποιήματα.

http://diastixo.gr/arthra/7068-menelaos-lountemis-filippou

Axtenisto Kadaifi

 «Η ΔΙΚΗ ΤΟΥ ΜΕΝΕΛΑΟΥ ΛΟΥΝΤΕΜΗ»

» Το διάλειμμα είχε τελειώσει. Ο Πρόεδρος χτύπησε μερικές φορές το κουδούνι για να γίνει ησυχία και είπε με βαριά. Βραχνιασμένη φωνή.
-Να περάσει ο επόμενος μάρτυρας. Κωνσταντίνος Βάρναλης.
-Κωνσταντίνος Βάρναλης!…επανέλαβε ο κλητήρας με ακόμα πιο δυνατή φωνή.
Ο δάσκαλος, που μόλις είχε μπει στην αίθουσα κοιτούσε με χλευασμό και απάθεια. Δεν περίμενε να τον ειδοποιήσουν. Μόλις το πληροφορήθηκε απ’τις εφημερίδες ντύθηκε τα γιορτινά του και ήρθε να υπερασπιστεί το συγγραφέα και το βιβλίο του. Δεν λογάριασε ούτε γηρατειά, ούτε φόβο, ούτε κρύο, ούτε κούραση. Διέσχισε τα πυκνά στίφη των πραιτοριανών πούχαν κυκλώσει ολόκληρο το τετράγωνο και μπήκε στην αίθουσα.
-Κωνσταντίνος Βάρναλης!.. ξανακούστηκε η φωνή του κλητήρα.
-Δάσκαλε εσένα φωνάζουν, του λέει ο Νίκος Παπάς.
-Εμένα; Τότε τι Κωνσταντίνος λέει αυτός ο… άιντε ας μη το πω…
-Περάστε κύριε Βάρναλη, είπε με κάποια ευγένεια ο Πρόεδρος που έκανε το διανοούμενο.
Ο δάσκαλος πλησίασε στην έδρα των δικαστών ορκίστηκε και άρχισε να μιλά:
-Δεν ήρθα εδώ για να υποστηρίξω απλώς το Λουντέμη. ΗΡΘΑ ΓΙΑ ΝΑ ΥΠΕΡΑΣΠΙΣΩ ΤΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΤΗΣ ΣΚΕΨΗΣ.
Γιατί αν οι αστυνομικές αρχές εξακολουθήσουν να επεμβαίνουν σε ξένα εδάφη, τότε δεν αποκλείεται να συλληφθεί και ένας επιστήμονας που μπορεί να πει π.χ. “η ατομική βόμβα θα καταργήσει τα σύνορα…”
-Βλέπω την αίθουσα του δικαστηρίου γεμάτη από άγνωστους νέους! Τη χαρά και την ελπίδα του καλύτερου Αύριον!
Δεν χάνεται η Ελλάδα όταν έχει τέτοια νεολαία, διάδοχο εκείνης που κατέβαζε τον αγκυλωτό σταυρό απ’την Ακρόπολη και εκείνης που βάδιζε στο Σκοπευτήριο τραγουδώντας: “Έχε για καημένε κόσμε…” Τι έτρεξε να δει και ν’ακούσει εδώ μέσα η νεολαία- η πνευματική και πολιτιστική ηγεσία ενός καλύτερου Αύριον; Δεν έτρεξε ν’ακούσει και να δει. Να συμπαρασταθεί ήρθε. Να δώσει τον παλμό της και τη σκέψη της βοήθημα και στήριγμα του Λόγου του Ελεύθερου, που τον έχετε καθίσει στο σκαμνί. Να σώσει το χρέος του Λόγου να ελέγχει και να φρονηματίζει και να οδηγεί το σύνολο στο δρόμο της εθνικής κάθαρσης της Πολιτείας. ΓΙΑΤΙ ΑΥΤΗ ΕΙΝΑΙ Η ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΑΠΟΣΤΟΛΗ ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ ΓΕΝΙΚΑ, ΝΑ ΔΙΔΑΣΚΕΙ ΤΗΝ ΑΛΗΘΕΙΑ, ΤΟ ΔΙΚΙΟ, ΤΟ ΚΑΛΥΤΕΡΟ. ΤΟΠΕ ΚΙ Ο ΜΕΓΑΣ ΕΥΡΥΠΙΔΗΣ ΜΕ ΤΟ ΣΤΟΜΑ ΤΟΥ ΑΡΙΣΤΟΦΑΝΗ: «ΒΕΛΤΙΟΥΣ ΤΕ ΠΟΙΟΥΜΕΝ ΤΟΥΣ ΠΟΛΙΤΑΣ ΕΝ ΤΑΙΣ ΠΟΛΕΣΙ».
Τι σημαίνει τούτο. Χτυπάμε το κακό και εξαιρούμε το καλό. Αυτό δε μπορεί να γίνει χωρίς έλεγχο του κακού. Κι αυτόν τον έλεγχο θέλησε να εμποδίσει η κατηγορούσα αρχή. Γιατί τον φοβάται. Έμμεσα υποστηρίζει τους αιτίους του κακού. Όλη σχεδόν η κατηγορία της εσχάτης προδοσίας (τι εύκολη κατηγορία σε καιρό παρακμής!) στηρίζεται σε μια μόνο φράση. Τη Ρηνούλα, την ηρωίδα του πρώτου διηγήματος του Λουντέμη, την κυνηγάν οι σάτυροι χαρτοπαίκτες, αλλά τη σώζουν οι εργάτες που δουλεύουν στο γειτονικό γιαπί. Και της λένε: “Μη φοβάσαι όσο βρίσκεσαι στα χέρια της εργατιάς”. Μ’αυτή τη φράση ο συγγραφέας συκοφαντεί όλην την αστικήν τάξην και υπογραμμίζει την αρετή της λαϊκής τάξης…
Μα τι να γίνει. Ο συγγραφέας έχει χρέος να λέει την αλήθεια. Κι η αλήθεια είναι πως, πάντα στα χρόνια της παρακμής , η διαφθορά είναι προνόμιο εκείνων που έχουν τη δύναμη της “ευπόρου τάξεως”. Και ποτέ στην ιστορία της ανθρωπότητας δεν είναι οι λαοί (ευτυχώς) διεφθαρμένοι. Αυτό είναι αλήθεια- κι αυτήν την αλήθεια είχε χρέος ο λογοτέχνης να μη τη διαστρέψει για λόγους “εξωτερικούς” (ας πούμε έτσι). ΕΝΑ ΕΡΓΟ ΤΕΧΝΗΣ, ΚΥΡΙΟΙ ΓΙΑ ΝΑΝΑΙ ΕΡΓΟ ΤΕΧΝΗΣ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΑΠΑΝΤΑ ΣΤΑ ΕΞΗΣ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ: ΕΙΝΑΙ ΚΑΛΟΓΡΑΜΜΕΝΟ; ΛΕΕΙ ΤΗΝ ΑΛΗΘΕΙΑ; ΠΟΙΑ ΕΙΝΑΙ Η ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΤΟΥ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ; ΓΙΑΤΙ ΕΝΑ ΕΡΓΟ ΤΕΧΝΗΣ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΑΝΕΒΑΖΕΙ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΟ ΚΑΙ ΝΑ ΤΟΝ ΚΑΝΕΙ ΚΑΛΥΤΕΡΟ.
Ο Λουντέμης απαντά σωστά και στα τρία αυτά ερωτήματα…
-Είμαστε σύμφωνοι μ’ όλα αυτά, κύριε Βάρναλη, λέει διακόπτοντας το δάσκαλο ο Εισαγγελέας Κατεβαίνης. Πράγματι ένα έργο Τέχνης πρέπει να απαντά στα τρία αυτά ερωτήματα. Όταν όμως παραμορφώνεται η αλήθεια;
-Ποια αλήθεια; ρωτά όλο απορία ο δάσκαλος.
-Στο βιβλίο του Λουντέμη παραμορφώθηκε η αλήθεια και μάλιστα κατά τον χειρότερο τρόπο.
-Όχι!… φώναξε ο Βάρναλης. Δεν παραμορφώθηκε καμιά αλήθεια! Και μάλιστα ο Λουντέμης δεν είπε απ’αυτήν την αλήθεια στα βιβλία του παρά μόνο ελάχιστα ψίχουλα!
-Όταν γενικεύει μεμονωμένα περιστατικά και παρουσιάζει ολόκληρη την αστική τάξη διεφθαρμένη δεν είναι παραμόρφωση; είπε όλο θυμό ο Εισαγγελέας.
-Όχι!.. απάντησε κοφτά ο δάσκαλος. Δικαίωμά του είναι να γενικεύει! Δικαίωμα και καθήκον του! Σ’όλη την ιστορία της ανθρωπότητας διεφθαρμένος δεν είναι ποτέ ο λαός…
Εδώ επεμβαίνει ο Πρόεδρος και ρωτά κάτι.
-Πιο δυνατά! Φώναξε ο Βάρναλης φέρνοντας το χέρι στο αυτί του, σημάδι ότι δεν άκουσε την ερώτηση.
ΠΡΟΕΔΡΟΣ… Κύριε μάρτυς είναι ένοχος ο κατηγορούμενος..
ΒΑΡΝΑΛΗΣ (Με έμφαση): Ένοχος; Όχι! ΓΙΑ ΝΑ ‘ΝΑΙ ΕΝΟΧΟΣ ΕΝΑΣ ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΔΙΝΕΙ ΑΡΝΗΤΙΚΕΣ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΤΡΕΙΣ ΠΑΡΑΚΑΤΩ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ; ΠΡΩΤΟΝ: ΖΩΝΤΑΣ ΣΕ ΜΙΑ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΑΔΙΚΙΑΣ ΜΕ ΠΟΙΟΥΣ ΘΑ ΠΑΕΙ; ΜΕ ΤΟΥΣ ΑΔΙΚΗΤΕΣ Η ΜΕ ΤΟΥΣ ΑΔΙΚΗΜΕΝΟΥΣ; ΔΕΥΤΕΡΟ: ΑΝ Ο ΛΑΟΣ ΠΕΣΕΙ ΣΤΑ ΔΕΣΜΑ ΤΗΣ ΤΥΡΑΝΝΙΑΣ ΜΕ ΠΟΙΟΥΣ ΘΑ ΣΥΝΤΑΧΘΕΙ; ΜΕ ΤΟΝ ΤΥΡΑΝΝΙΣΜΕΝΟ Η ΜΕ ΤΟΝ ΤΥΡΑΝΝΟ; ΚΑΙ ΤΡΙΤΟ ΚΑΙ ΤΕΛΕΥΤΑΙΟ: ΑΝ Η ΠΑΤΡΙΔΑ ΠΑΕΙ Σ΄ ΕΘΝΙΚΗ ΣΚΛΑΒΙΑ ΠΟΙΟΥΣ ΘΑ ΒΟΗΘΗΣΕΙ; ΤΟΥΣ ΚΑΤΑΚΤΗΤΕΣ Η ΤΟΥΣ ΚΑΤΑΚΤΗΜΕΝΟΥΣ;
Δηλαδή με τους κιοτήδες θα πάει ή με τα παλικάρια; Γνωρίζω τον κατηγορούμενο από έφηβο. Τον γνωρίζω σαν συγγραφέα, και σαν Έλληνα. Και σας δηλώνω κατηγορηματικά: Και στις τρεις ερωτήσεις ο κατηγορούμενος έδωσε αυτές τις απαντήσεις. Δεν είναι ένοχος. (…)
[…] Έγινε ησυχία. Στην έδρα έτριξε αμήχανα κάποιο κάθισμα. Ένας σύνεδρος σηκώθηκε, στράφηκε κατά το μέρος που βρισκόταν ο δάσκαλος και λέει:
ΣΥΝΕΔΡΟΣ: Εις ένα από τα υπό κατηγορίαν κείμενά του και συγκεκριμένα εις το υπό τον τίτλον «Οι λύκοι ανεβαίνουν στον ουρανό»…
ΒΑΡΝΑΛΗΣ: Ε;…
ΣΥΝΕΔΡΟΣ: Ο Συγγραφεύς -δια να σώσει την τρυφεράν Ειρηνούλαν από την βουλιμίαν των αφεντικών της- την παραδίδει εις τας χείρας των εργατών.
ΒΑΡΝΑΛΗΣ: Καλά κάνει.
ΣΥΝΕΔΡΟΣ: Δε θα μπορούσε, έξαφνα, να την παραδώσεις εις χείρας εκείνων οίτινες είναι εντεταλμένοι για την φρούρησιν της τιμής των…
ΒΑΡΝΑΛΗΣ: Ποιονών. Των χωροφυλάκων;
ΣΥΝΕΔΡΟΣ: Βεβαίως.
ΒΑΡΝΑΛΗΣ: Όχι! Θα την πουλούσαν στο μπουρδέλο.
ΣΥΝΕΔΡΟΣ: Κύριε Βάρναλη…
ΒΑΡΝΑΛΗΣ: Τη γνώμη μου δε ζητήσατε; Τη γνώμη μου είπα. Ξέρω, εσείς έχετε άλλην γνώμη. Αλλά δεν είσθε σεις ο μάρτυρας.
ΠΡΟΕΔΡΟΣ: Τίποτε άλλο κ. Βάρναλη. Μπορείτε ν΄ αποσυρθείτε.
ΒΑΡΝΑΛΗΣ (δυνατά): ΚΟΙΤΑΞΤΕ ΜΗΝ ΤΥΧΕΙ ΚΑΙ ΤΟΝ ΑΘΩΩΣΕΤΕ «ΛΟΓΩ ΑΜΦΙΒΟΛΙΩΝ»! ΑΝ ΟΙ ΝΟΜΟΙ ΣΑΣ ΚΑΤΑΔΙΚΑΖΟΥΝ ΑΥΤΕΣ ΤΙΣ ΑΡΕΤΕΣ ΚΑΤΑΔΙΚΑΣΤΕ ΤΟΝ!
Δεν έχει κανένα ελαφρυντικό. Κανένα! Σας το λέω εγώ!.
[…] Κάποτε το Δικαστήριο διέκοψε κι ο κόσμος άρχισε να βγαίνει. Ο δάσκαλος έτρεξε μέσα για να δει το Λουντέμη. Μάταια. Μόλις τελείωσε η δίκη τον φευγάτισαν κρυφά από μία μυστική θύρα του εσωτερικού της στοάς. Κανείς δεν τον αντιλήφθηκε. Μόνο ο Φώτης ο Πολυμέρης κάτι μυρίστηκε και έτρεξε μαζί με τον αδερφό του, σφουγκίζοντας τα μάτια τους. Τι θέαμα ήταν αυτό! Ο “αδερφός τους ο Μέλιος” δεμένος στα βαριά σίδερα σαν τον ληστή. Ο δάσκαλος καταστεναχωρημένος, βγήκε στο δρόμο όπου τα πλήθη περίμεναν άδικα να δουν τον αλυσοδεμένο συγγραφέα και χάθηκε μέσα σ’αυτά.»
~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~~
Ο Μενέλαος Λουντέμης δικάστηκε το 1956 για “εσχάτη προδοσία”, λόγω μιας συλλογής διηγημάτων του. Η πηγή μας είναι το αξιόλογο βιβλίο του Λάμπρου Ζιώγα «Η Δίκη του Μενέλαου Λουντέμη».

Axtenisto Kadaifi

Axtenisto Kadaifi «Κάποια χρονιά που είχα συγκεντρωμένα στην Γ΄ ελληνικού πολλά καλά παιδιά, τους δίδαξα ολάκερο τον “Εθνικό Ύμνο” του Σολωμού, που δεν τον είχε το πρόγραμμα. Βρέθηκε αμέσως ο “επιστήμονας” του χωριού να με καταγγείλει στο υπουργείο ότι υπονομεύω την αθάνατον ημών γλώσσαν άτε διδάσκων εις τους παίδας τον “Εθνικόν Ύμνον!”. Πού να το φανταζότανε ο Σολωμός ότι ο ύμνος του θα μπορούσε να χρησιμέψει για τεκμήριο εθνικής προδοσίας. Και το υπουργείο με κάλεσε “εις απολογίαν!”.

 

Πρόγραμμα εκδηλώσεων των Φιλολόγων Μεσσηνίας. Η αρχή φέτος γίνεται από την Κυπαρισσία την Τετάρτη 8 Μαρτίου «Ημέρα της γυναίκας».

Παρουσιάσεις βιβλίων, ποίηση, θέατρο αλλά και λαογραφία στο φετινό πρόγραμμα εκδηλώσεων των Φιλολόγων Μεσσηνίας.

Το πρόγραμμα εκδηλώσεων του Συνδέσμου Φιλολόγων Μεσσηνίας για τη φετινή χρονιά παρουσίασε χθες το πρωί, σε συνέντευξη Τύπου, η πρόεδρός του Μαρία Τσαγκαράκη, ενώ μαζί της βρίσκονταν ο γραμματέας Βασίλης Μπαζάνης και ο υπεύθυνος για το οπτικοακουστικό υλικό, Γιώργος Σερεμετάκης.
Η αρχή φέτος γίνεται από την Κυπαρισσία την Τετάρτη 8 Μαρτίου «Ημέρα της γυναίκας» και ώρα 6 μ.μ., στην αίθουσα της βιβλιοθήκης του Γυμνασίου. Η εκδήλωση θα περιλαμβάνει δύο μέρη: αρχικά η πρόεδρος του Σ.Φ.Μ. Μαρία Τσαγκαράκη θα μιλήσει για τα γυναικεία στερεότυπα και την αναπαραγωγή της κυρίαρχης πατριαρχικής ιδεολογίας στον Ελληνικό Κινηματογράφο τα χρόνια 1950 – 1967, ενώ στο δεύτερο μέρος η Πέτη Γράμψα, φιλόλογος και μέλος του Συνδέσμου, θα παρουσιάσει το βιβλίο «Οι ζωές που δεν έζησαν – δεκατέσσερις μικρές ιστορίες γυναικών» .
Το Σάββατο 18 Μαρτίου, δύο ημέρες πριν από την «Παγκόσμια Ημέρα Ποίησης» (20 Μαρτίου), στην αίθουσα συναυλιών του Δημοτικό Ωδείου Καλαμάτας (και ώρα 8.00 μ.μ.) η βραδιά θα είναι αφιερωμένη στην ποίηση και συγκεκριμένα στον ποιητή Αντώνη Φωστιέρη, τον οποίο και θα παρουσιάσει η σχολική σύμβουλος Πατρών, Παναγιώτα Ψυχογιοπούλου.
Η τρίτη εκδήλωση του Συνδέσμου θα πραγματοποιηθεί τη Δευτέρα 3 Απριλίου και θα είναι αφιερωμένη στο θέατρο. Στην αίθουσα του ΔΗΠΕΘΕΚ θα παρουσιαστεί η θεατρική παράσταση «Το κιβώτιο» του Άρη Αλεξάνδρου, ενώ θα ακολουθήσει συζήτηση με τον Φώτη Μακρή με προβληματισμό για τις ενέργειες των κομμάτων και κυρίως της «αριστεράς», που καταπιάνεται η παράσταση.
Για το Σάββατο 29 Απριλίου, στις 7.00 μ.μ., στο Πνευματικό Κέντρο, είναι προγραμματισμένα τα φετινά Θ’ Πολυδούρεια . Για πρώτη φορά φέτος θα τιμήσουν την, εν ζωή, ποιήτρια Κατερίνα Αγγελάκη – Ρουκ, που πρόσφατα βραβεύτηκε από τα Κρατικά Βραβεία Λογοτεχνίας. Παράλληλα, θα γίνει η απονομή βραβείου Ποίησης «Μαρία Πολυδούρη».
Η τελευταία προγραμματισμένη εκδήλωση του Συνδέσμου Φιλολόγων Μεσσηνίας αφορά ένα λαογραφικό διήμερο που είναι προγραμματισμένο για την Παρασκευή 26 & Σάββατο 27 Μαΐου και ώρα 7.00 μ.μ. στο Πνευματικό Κέντρο, ενώ θα είναι αφιερωμένο στο «Μανιάτικο Μοιρολόι» . Στην εκδήλωση θα βρίσκονται Μανιάτισσες μοιρολογίστρες, ο πρώην δήμαρχος Δυτικής Μάνης Δ. Γιαννημάρας ο οποίος είναι συλλέκτης σε μανιάτικα μοιρολόγια, ενώ η Γεωργία Ψαραδέλλη θα παρουσιάσει μελοποιημένα μανιάτικα μοιρολόγια.
Εκτός των ήδη προγραμματισμένων εκδηλώσεων, ο Σύνδεσμος Φιλολόγων Μεσσηνίας θα συμμετέχει και σε άλλες δράσεις, με συνεργασία φορέων, αλλά και σε αρκετές παρουσιάσεις βιβλίων.

Του Κώστα Γαζούλη

ΔΕΥΤΕΡΑ 20 ΜΑΡΤΙΟΥ: ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΜΕΣΣΗΝΙΩΝ ΣΥΓΓΡΑΦΕΩΝ ΣΤΗΝ ΕΚΔΗΛΩΣΗ ΤΗΣ ΕΜΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΜΕΡΑ ΠΟΙΗΣΗΣ 2017.

Σχετική εικόνα

Ε Ν Ω Σ Η   Μ Ε Σ Σ Η Ν Ι Ω Ν   Σ Υ Γ Γ Ρ Α Φ Ε Ω Ν

Έτος  Ιδρύσεως 2000

Πνευματικό Κέντρο Καλαμάτας (Οδός Αριστομένους 35)

Τ.Κ.  24100 ΚΑΛΑΜΑΤΑ  τηλ. 2721088652−2721087778 –Fax 2721063502

Καλαμάτα,  15.2.2017

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

Η Ένωση Μεσσηνίων Συγγραφέων (ΕΜΣ) προγραμματίζει εκδήλωση για την Παγκόσμια Ημέρα Ποίησης, η οποία θα πραγματοποιηθεί την Δευτέρα 20 Μαρτίου, ώρα 7μμ στην Καλαμάτα, στο καφέ «Σταθμός». Κατά την εκδήλωση αυτή θα διαβαστούν και ποιήματα Μεσσήνιων ποιητών. Η ΕΜΣ καλεί κάθε Μεσσήνιο ποιητή που επιθυμεί να διαβάσει ποιήματά του να επικοινωνήσει με τα τηλέφωνα: 6972177597 ή 6936984727, μέχρι τις 28 Φεβρουαρίου. Τα θέματα των ποιημάτων μπορούν να αφορούν την ίδια την ποίηση ή να είναι ελεύθερα. Ο κάθε ποιητής θα επιλέξει μία μόνο κατηγορία.

Εκ μέρους του ΔΣ της ΕΜΣ

ΚΥΡΙΑΚΗ 12 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ ΣΤΟ ΜΟΝΑΣΤΗΡΑΚΙ: ΣΤΕΒΗ ΣΑΜΕΛΗ «ΠΛΑΣΜΕΝΟΙ ΑΠΟ ΘΑΛΑΣΣΑ».

Φωτογραφία της Sia Zaxou.

Φωτογραφία της Sia Zaxou.

Αυτή την Κυριακή 12 Φεβρουαρίου 2017 στις 5μμ. οι εκδόσεις Ιωλκός σας προσκαλούν στην παρουσίαση της δεύτερης ποιητικής συλλογής της Στέβης Σαμέλη με τίτλο «Πλασμένοι από θάλασσα»  στο «Θέσις 7 Art Cafe» (Αγίου Φιλίππου 7, Αθήνα Τηλ. 21 6900 0790) 

Σας περιμένουμε να μιλήσουμε για ανθρώπους πλασμένους από θάλασσα, σκοτεινούς και φωτεινούς συνάμα, ήμερους κι ανταριασμένους κατά τον καιρό της ψυχής τους.

«Πλασμένοι από θάλασσα είμαστε.
Πότε γλυκιά και ήμερη και πότε ανταριασμένη.
Κι εκεί που σκοτεινιάζουμε, πάλι χαμογελάμε…»

Η ποιήτρια είναι μέλος της Ένωσης Μεσσηνίων Συγγραφέων

https://www.facebook.com/ εκδηλώσεις / 167015837121844 /

Ο Κωστής Παλαμάς και οι ύμνοι του προς τη Γυναίκα!.. 13 Ιανουαρίου 1859, γεννιέται ο ποιητής.

Ο Κωστής Παλαμάς και οι ύμνοι του προς τη Γυναίκα!..

Ο Κωστής Παλαμάς και οι ύμνοι του προς τη Γυναίκα!..

«Ώ Πηνελόπη, αγρύπνησα, ‘τί μου είχες γίνει ταίρι, / τη νύχτα ενός εξάμετρου μάς φώτιζε τ’ αστέρι, / γυναίκα, λύρα, και τα δυο κυρίαρχα, τόσο ωραία! / Όσο δεν είταν τρομερό το τόξο σου, Oδυσσέα!»  (Από το «K’ έχω από σας μια δόξα να ζητήσω», Eρμής 2001)

ΤΟ ΝΑ ΜΙΛΗΣΕΙ κάποιος για τον εθνικό μας ποιητή Κωστή Παλαμά, όπως θέλει να μιλήσει η ταπεινότητά μας, είναι σαν να θέλει να βάλει … αναμμένα κάρβουνα στο στόμα του! Και τούτο όχι από φοβία, άγνοια ή ατολμία, αλλά από ιερός δέος για την μεγάλη αυτή ποιητική μορφή, όπου κάθε στίχος αποτελεί αντικείμενο ειδικής μελέτης και διατριβής στα πανεπιστήμια! Ποιος ήταν, όμως, ο Κωστής Παλαμάς;

Επιγραμματικά θα λέγαμε πως ο Κωστής Παλαμάς είναι ο μεγάλος Έλληνας λογοτέχνης. (Πάτρα 1859 – Αθήνα 1943). Καταγόταν από το Μεσολόγγι, όπου και πέρασε τα παιδικά του χρόνια. Το 1875 πήγε για σπουδές στην Αθήνα, όπου αρχίζει να δημοσιεύει τα πρώτα του ποιήματα σε ημερολόγια της εποχής.

Οι πρώτες του ποιητικές συλλογές, είναι :»Τα τραγούδια της πατρίδος μου» (1886), «Ο ύμνος της Αθηνάς» (1889), «Τα μάτια της ψυχής μου» (1890), «Πατρίδες» (1895). Ακολουθούν σημαντικά έργα : «Ίαμβοι και Ανάπεστοι» (1897), «Ο Τάφος» (1898) «Η ασάλευτη ζωή» (1904), «Ο δωδεκάλογος του γύφτου (μεγάλο συνθετικό ποίημα)» (1907) , «Η φλογέρα του βασιλιά (επική σύνθεση σε δεκαπεντασύλλαβο στίχο)» (1910). Το 1912 εξέδωσε δύο τόμους : «Οι καημοί της λιμνοθάλασσας» (1912), «Η πολιτεία και η μοναξιά» (1912), με την παραγωγή του που δεν είχε δημοσιεύσει ακόμα.

Στην εποχή του υπήρξε ηγετική μορφή στο πνευματικό πεδίο, και η ποιητική αξία του Παλαμά είναι μεγάλη. Έγραψε λιγοστά διηγήματα, αλλά ιδιαίτερη σημασία έχει το μοναδικό θεατρικό του έργο «Τρισεύγενη». Έχει επίσης γράψει ένα πλήθος άρθρα σε εφημερίδες και περιοδικά. Αγωνίστηκε με συνέπεια για τη δημοτική γλώσσα. Το 1898 αναγνωρίστηκε από τους Έλληνες λογοτέχνες ως ο καλύτερος ποιητής της γενιάς του, ενώ το 1925 τιμήθηκε με το Αριστείο Γραμμάτων και Τεχνών.

Γωγώ Γαρυφάλλου. Η Ελληνίδα καλλονή με την αστραφτερή ομορφιά. Ο Κωστής Παλαμάς εξύμνησε πολύ την γυναικεία ομορφιά, όπως ακριβώς και πολλοί άλλοι Έλληνες λογοτέχνες , ποιητές ή πεζογράφοι!…

Οι ύμνοι του Παλαμά για τη Γυναίκα!..

Για το «Αιώνιο Θηλυκό», τη Γυναίκα, και μάλιστα για την Ελληνίδα Γυναίκα, ο Κωστής Παλαμάς έχει αφιερώσει εκατοντάδες στίχους και δεκάδες στροφές. Θα σταχυολογήσουμε, σαν πρώτη δόση, ορισμένους εξ αυτών και θα λέγαμε ν’ αρχίσουμε με ένα ποίημα που φέρει τον τίτλο: «Ύμνος των Αιώνων», όπου στο πρόσωπο της Ελληνίδας προσωποποιείται η ίδια η Ελλάδα μας. Διαβάζουμε:

Ύμνος των Αιώνων

Mητέρα μας πολύπαθη, ω αθάνατη,
δεν είναι μόνο σου στολίδι οι Παρθενώνες·
του συντριμμού σου τα σπαθιά στα κάμανε
φυλαχτά και στεφάνια σου οι αιώνες.

Kαι οι πέτρες που τις έστησε στο χώμα σου
το νικηφόρο χέρι του Pωμαίου,
κ’ η σταυροθόλωτη εκκλησιά από το Bυζάντιο,
στον τόπο του πολύστυλου ναού του αρχαίου,

Kι αυτό το κάστρο που μουγγρίζει μέσα του
της Bενετιάς ακόμη το λιοντάρι,
κι ο μιναρές που στέκει, της ολόμαυρης
και της πικρότατης σκλαβιάς απομεινάρι,

Kαι του Σλάβου το διάβα αντιλαλούμενο
στ’ όνομα που μας έρχεται στο στόμα
-με το γάλα της μάννας που βυζάξαμε-
σαν ξένη ανθοβολιά στο ντόπιο χώμα,

Όλα ένα νύφης φόρεμα σου υφαίνουνε,
σου πρέπουνε, ω βασίλισσα, σα στέμμα,
στην ομορφάδα σου ομορφιά απιθώσανε
κ’ είναι σα σπλάχνα απ’ το δικό σου το αίμα.

Ω τίμια φυλαχτά, στολίδια αταίριαστα,
ω διαβατάρικα, από σας πλάθετ’ αιώνια,
κόσμος από παλιά κοσμοσυντρίμματα,
η νέα τρανή Πατρίδα η παναρμόνια! (1)

«Tο Διαμαντένιο του Όρθρου μου…» είναι άλλο ένα ποίημα, που μιλάει για την αγάπη προς τη γυναίκα. Ας το διαβάσουμε:

Tο διαμαντένιο του όρθρου μου πετράδι!
―Σ’ αγαπώ με το πάθος που δεν ξέρει
παρά εσένα ουρανό κ’ εσένανε άδη,
με το πάθος τυφλό του σφιχτοχέρη.
Σ’ αγαπώ με τον ήλιο, με το αστέρι
που ολογλυκαίνει το πικρό αχνό βράδι,
και με του Γεναριού το καλοκαίρι,
μ’ εσάς της μυγδαλιάς ολόανθοι κλάδοι.
Σ’ αγαπώ με της άνοιξης τ’ αηδόνια,
με τα ξερά τα φύλλα που χρυσάφι
στρώνουν ταπί στ’ Άγιου Aντρεός το μήνα.
Σ’ αγαπώ με της θλίψης τα τρηδόνια
και με της αναγάλλιασης τα κρίνα.
M’ όσα οι κούνιες κρατάν και μ’ όσα οι τάφοι.(2)

Συνεχίζουμε με το ποίημα: «Πάει και το Λίγο Φως…», όπου μία στροφή του έχει ως εξής:

Πάει και το λίγο φως, δετός, άνεργος, νύχτα, τρέμω, καίω.
Xέρι απλωμένο, λυτρωμός, ή χέρι που θα με συντρίψης,
σαρκική γλύκα μυστική, μόνο μ’ εσέ αναπνέω,
δεν ξέρω ποιό σου τ’ όνομα, σου δέομαι, μη μου λείψης. (3)

Περί αγάπης για τη γυναίκα ο λόγος. Διαβάζουμε, λοιπόν, στο ποίημα: «Έρχομ’ εγώ, φτάνω εγώ προς Eσένα!..»:

K’ έτσι σε ημέραν ηλιόκαλην όπως
το βραδινό ξαφναπλώνουμε σκότος
κλείνοντας γύρω μας κάθε φεγγίτη
για να χαρούμ’ εκεί απάνου στον τοίχο
κάποιους ριγμένους μ’ έν’ άλλο φως ήσκιους,
έτσι στο φως της ζωής μου ένα σκότος
έξαφν’ απλώνω. Tης είπα της Nύχτας:
―Kλέφτρα, δεν τρέμω, να ψάξω ‘σε στάσου.―
K’ έκλεισα μέσα μου κάθε φεγγίτη
για να χαρώ ξανοιγμένον απάνου
στου μυστηρίου τον αγκρέμιστο τοίχο,
ω! τον ολόφωτον ήσκιον, Eσένα!

Kαι της καρδιάς: ―Ξερριζώσου, της είπα,
και της βουλής μου: ―Παράλυτη πέσε!
Σβύσου! Tης μνήμης, της γνώμης: Kοιμήσου!
Tη φαντασία την έπνιξα, σπρώχνω
κάθε χαρά στο γκρεμό, κάθε λύπη
τη μαχαιρώνω, κι ολάγρια μαδώντας
ποδοπατώ της αγάπης τα ρόδα.
K’ έκραξα: ―Mάτια, κλειστήτε, και χείλη
μου, βουβαθήτε, κι αυτιά, μην ακούτε.
Kι όταν το είναι μου ολόγυμνον, άλλο,
ξένο και απ’ όλα του γύρω και ολούθε
σαν από αέρα και σαν από λαύρα
το γοργοφύσημ’ ακράτητο πήρε
προς τ’ αξεδιάλυτου χάους το δρόμο,
είπα:
―Eσύ τώρα, εσύ τώρα, εσύ τώρα,
γίνε Kαρδιά, Φαντασία και Mνήμη,
δείξου Bουλή, γλυκοπρόσταξε Γνώμη,
κάψε με Λύπη, Xαρά φίλησέ με,
κλείσε μ’ εσύ στην αγκάλη σου, αγάπη,
στόμα μου εσύ και ακοές μου και μάτια.
Kάμε μ’ Eσύ, κλείσου μέσα μου Eγώ μου
και με του είναι μου σμίξου το είναι! (4)

Για την «Ανατολή», τον τίτλο του επόμενοι ποιήματος, ο Κωστής Παλαμάς, την οποία προσωποιεί κι αυτή στο πρόσωπο μιας μάνας γυναίκας:

Γιαννιώτικα, σμυρνιώτικα, πολίτικα,
μακρόσυρτα τραγούδια ανατολίτικα,
λυπητερά,
πώς η ψυχή μου σέρνεται μαζί σας!
Eίναι χυμένη από τη μουσική σας
και πάει με τα δικά σας τα φτερά.

Σας γέννησε και μέσα σας μιλάει
και βογγάει και βαριά μοσκοβολάει
μια μάννα· καίει το λάγνο της φιλί,
κ’ είναι της Mοίρας λάτρισσα και τρέμει,
ψυχή όλη σάρκα, σκλάβα σε χαρέμι,
η λαγγεμένη Aνατολή.

Mέσα σας κλαίει το μαύρο φτωχολόι,
κι όλα σας, κ’ η χαρά σας, μοιρολόι
πικρό κι αργό·
μαύρος, φτωχός και σκλάβος και ακαμάτης,
στενόκαρδος, αδούλευτος, ―διαβάτης
μ’ εσάς κ’ εγώ.

Στο γιαλό που τού φυγαν τα καΐκια,
και του μείναν τα κρίνα και τα φύκια,
στ’ όνειρο του πελάου και τ’ ουρανού,
άνεργη τη ζωή να ζούσα κ’ έρμη,
βουβός, χωρίς καμιάς φροντίδας θέρμη,
με τόσο νου,

όσος φτάνει σα δέντρο για να στέκω
και καπνιστής με τον καπνό να πλέκω
δαχτυλιδάκια γαλανά·
και κάποτε το στόμα να σαλεύω
κι απάνω του να ξαναζωντανεύω
τον καημό που βαριά σάς τυραννά

κι όλο αρχίζει, γυρίζει, δεν τελειώνει.
Kαι μια φυλή ζη μέσα σας και λυώνει
και μια ζωή δεμένη σπαρταρά,
γιαννιώτικα, σμυρνιώτικα, πολίτικα,
μακρόσυρτα τραγούδια ανατολίτικα,
λυπητερά.

«Ο Δωδεκάλογος του Γύφτου», αυτό το μεγάλο ποιητικό Έπος του Κωστή Παλαμά, έχει πολλά στοιχεία που εξυμνούν την γυναίκα. Ο ποιητής μας την θέλει και αυτή να βαδίζει αιώνια πάνω στο φλοιό της γης για να βρει το αιώνιο φως της γνώσης!.. (Στη φωτογραφία μας η απαστράπτουσα σε ομορφιά Ελληνίδα καλλιτέχνιδα, Γωγώ Γαρυφάλλου).

«Ο Δωδεκάλογος του Γύφτου»

Στον Δωδεκάλογο του Γύφτου, αυτό το Έπος του Κωστή Παλαμά, η γυναίκα έχει το δικό της ρόλο. Ας διαβάσουμε ορισμένους στίχους!

«Περδικόστηθη Tσιγγάνα,
ω μαγεύτρα, που μιλείς
τα μεσάνυχτα προς τ’ άστρα
γλώσσα προσταγής!
Στα μεστά στα νικηφόρα
στήθια σου ηύρα μοναχά
της γυναίκας την απάτη
και της σάρκας τη σκλαβιά,
κι αχαμνή πλανεύτρα αγάπη
κι έν’ αρρωστημένο φως
και το λίγωμα που λιώνει
το κορμί του καθενός.
Μέσα μου κι αν να σαλεύει
άκουα κάτι σα φτερό,
με τ’ αντρίκεια σου τα χέρια
σύντριψες και το φτερό.
Ω που αγνάντια και μακριά μου
τα μεσάνυχτα μιλείς
προς τ’ αστέρια, προς τα πάντα
γλώσσα προσταγής.
Κι όντας μες στην αγκαλιά σου
σφιχτοκλείς με ερωτική,
ω γυναίκα, εσύ, σαν όλες,
ψεύτρα, σκλάβα! Ποια είσ’ εσύ;…»
…………………………………..

«Ξένος έμεινα κι ασκλάβωτος
από σέβας, δέηση, τάμα·
είμ’ εγώ των άθεων ο προφήτης
κι η ζωή μου είναι το θάμα·
και μονάχα μιά φορά στην Πόλη μέσα
μ’ άγγιξε ιερή κι εμέ λαχτάρα·
και μου τήνε φύσηξες εσύ,
γύφτισσα γυναίκα ξεμαλλιάρα,
και το τρέξιμο σου το τρελό
μες στα τρίστρατα και μέσα στα καντούνια·
πίσω σου ούρλιασμα σκυλιών,
γύρω σου παιδιών πετροβολήματα,
κι όχλος και σου χτύπαε τα κουδούνια·
ποιά στιγμή να σ’ έσπειρε βλαστήμιας,
ποιάς οργής βάσταξ’ εσένα μήτρα,
σκύβαλο του κόσμου κι αποκόμματο,
πού είσαι η Σίβυλλα, απαρνήτρα;
Κι έκραζες βραχνά, – το κράξιμό σου
δεν μπορώ να τ’ απολησμονήσω,-
κι έκραζες: «Φωτιά! να κάψω την Παράδεισο!»
κι έκραζες: «Νερό! την Κόλαση να σβήσω!»
………………………………………………..

«Κι ήρθανε κι οι καλαθοπλέχτες,
να κι οι αλογοπραματευτάδες·
πεταλωτήδες, ξυλοκόποι,
γύφτοι ξωμάχοι και σκαφτιάδες,
γύφτοι άνεργοι και δουλευτάδες,
κι όσοι θερίζουν το χρυσάφι,
και που ποτέ δεν το ποθήσαν,
κι όσοι αγναντεύουνε των άλλων
τα χαροκόπια και τις έγνοιες
και τα φιλιά και τις αμάχες,
και τον ιδρό του φαμελίτη
και τη ντροπή που της γυναίκας
τα δροσομάγουλα πυρώνει,
και τον καπνό που από το τζάκι
το σπιτικό γλιστράει και φεύγει,
την αρχοντιά, τη φτώχεια και όλα·
και τίποτε δεν τους ξαφνίζει,
κι όλα σαν όνειρα τα βλέπουν,
και κάθε νύχτα στα τσαντήρια,
γυρνούν, κι ειν’ ίδιοι, πάντα είν’ ίδιοι.
Κι ήρθαν κι οι γύφτοι που δουλεύουν
το χάλκωμα και το καλάγι,
κι οι ατσίγγανοι οι καλοτεχνίτες,
κι οι γύφτοι οι σφυροκόποι νά τους!
με τα πανάρχαια σύνεργά τους,
με τα διπλά τους φυσητήρια,
γύφτοι χαλκιάδες με τα σύνεργα
τα χίλια μύρια,
ξεσκαλιστάδες της φωτιάς,
κρατώντας την πάντ’ αναμμένη
και σα να παίρνουν από κείνη
πάντα όση δύναμη τους μένει…»

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:

Από τα Άπαντα, E΄, Mπίρης χ.χ.
Από το K’ έχω από σας μια δόξα να ζητήσω, Eρμής 2001
Από το K’ έχω από σας μια δόξα να ζητήσω, Eρμής 2001
Από το K’ έχω από σας μια δόξα να ζητήσω, Eρμής 2001

Αναρτήθηκε: 01/06/12 18:21