«Τα κρίματά σας συγχωρεμένα, δώστε μου άφεση και μένα». Τα λόγια του Σαίξπηρ-Πρόσπερο που κλείνουν την «Τρικυμία», ήχησαν πολύ διαφορετικά στ’ αυτιά όσων είχαν την τύχη να παρακολουθήσουν προχθές την παρουσίαση της δουλειάς μιας «ξεχωριστής» ομάδας ερασιτεχνών, αυτής που συγκροτήθηκε πριν από μερικούς μήνες με κρατούμενους των φυλακών Κορυδαλλού, χάρη στην κοινή πρωτοβουλία του Εθνικού Θεάτρου, της Διεύθυνσης των φυλακών και της Γενικής Γραμματείας Αντεγκληματικής Πολιτικής τουΥπουργείου Δικαιοσύνης. Μιας πρωτοβουλίας που, όπως εύστοχα επεσήμανε πριν την έναρξη της παράστασης ο Καλλιτεχνικός Διευθυντής του Θεάτρου Στάθης Λιβαθινός, «δίνει πραγματικό νόημα στη δουλειά που κάνουμε».Το Εθνικό στις φυλακές Κορυδαλλού

Η λειτουργία του πρώτου Θεατρικού Εργαστηρίου, από τον Νοέμβρη του 2016, είναι ένα γεγονός ιδιαίτερης σημασίας, που, μαζί με τη λειτουργία του Μουσικού Εργαστηρίου από τις αρχές του έτους, υπό την καθοδήγηση της Εθνικής Λυρικής Σκηνής, έρχονται να προστεθούν και να εμπλουτίσουν ένα σύνολο καλλιτεχνικών και εκπαιδευτικών δράσεων που εκπονείται στις φυλακές του Κορυδαλλού, όπως η Λέσχη Ανάγνωσης, η Κινηματογραφική Ομάδα και το Εικαστικό Εργαστήρι.

Επικεφαλής του Θεατρικού Εργαστηρίου ο σκηνοθέτης και ηθοποιός Στρατής Πανούριος, επέλεξε να βασιστεί στη μεγαλοφυΐα του Σαίξπηρ γι’ αυτή την -πρώτη ουσιαστικά- επαφή των κρατουμένων με τον κόσμο του θεάτρου, καθώς «στα έργα του συνυπάρχουν το καλό και το κακό χωρίς ο συγγραφέας να παίρνει θέση, αφήνει τον θεατή να αποφασίσει». Η επιλογή της «Τρικυμίας» ήρθε ως κορύφωση μιας πολύμηνης διαδικασίας που δεν αφορούσε μόνο στις πρόβες για την παράσταση, αλλά στη συνολικότερη επαφή των μελών του Εργαστηρίου με την πρακτική του θεάτρου και με τη σαιξπηρική δραματουργία, μια διαδικασία εκπαιδευτική βέβαια, αλλά και πολύ προσωπική.Το Εθνικό στις φυλακές Κορυδαλλού

Αυτό απέδειξε στους θεατές η προχθεσινή παράσταση. Ήταν το ένθερμο δόσιμοτου καθενός από τους συντελεστές στο εγχείρημα. Ήταν οι μικρές, αλλά χαρακτηριστικές -αλλά και απόλυτα ενταγμένες στο πνεύμα του έργου- δικές τους παρεμβάσεις στο κείμενο, προκειμένου να εκφράσουν τις προσωπικές τους αγωνίες: «Τι θα έκανα αν γινόμουν για μια μέρα βασιλιάς», διατυπώνει σε έναν σύντομο μονόλογο ο Γκονζάλες και στο στόμα του ερασιτέχνη ηθοποιού μετατράπηκε σε οραματισμό μιας ιδανικής κοινωνίας, χωρίς την ανάγκη φυλακών, με αναδιανομή του πλούτου, με δικαιοσύνη και ισονομία. Ήταν το «κάτω κείμενο», το συνεχώς παρόν· πόση βαρύτητα κουβαλούσαν, για παράδειγμα, οι εκκλήσεις του Άριελ προς τον αφέντη του να τον αποδεσμεύσει από τα καθήκοντά του και «να τον αφήσει ελεύθερο».

Η ειρωνεία, άλλωστε, λειτουργούσε ανεξαρτήτως εσκεμμένων προθέσεων. Στοφυσικό σκηνικό, τους ψυχοπλακωτικούς όγκους των κτηρίων των φυλακών, που περιέβαλλαν τον προαύλιο χώρο όπου δόθηκε η παράσταση, ενώ το έργο περιγράφει ένα «μαγικό νησί» και μιλάει για «πύργους» και «λαμπρά παλάτια». Στο προαύλιο με το άφθονο πράσινο, το τρεχούμενο νερό και τα τιτιβίσματα των πουλιών, μια terra incognita για τους κρατούμενους πριν τη μέρα της γενικής δοκιμής. Στην πάλη μεταξύ ψευδαίσθησης και πραγματικότητας, που σε αυτή την παράσταση είχε ιδιαίτερο βάρος, αφού η λήξη της παράστασης σήμανε για τους ερασιτέχνες ηθοποιούς επιστροφή σε μια πραγματικότητα ακριβώς στον αντίποδα της όποιας ελευθερίας είχαν μόλις βιώσει.Το Εθνικό στις φυλακές Κορυδαλλού

Είχε προηγηθεί κι η φράση ενός από τους συμμετέχοντες σε κατ’ ιδίαν συζήτηση λίγο πριν την έναρξη, αρκούντως αποστομωτική: «ένα ωραίο ψέμα είναι όλο αυτό, τι να λέμε τώρα». Πρόκειται, λοιπόν, για χαμένο χρόνο; «Όχι», διαβεβαίωσε αμέσως μετά, αναθεωρώντας. «Αλλά χρειάζεται κι άλλο, και σε όλα τα σωφρονιστικά ιδρύματα. Η σωφροσύνη καλλιεργείται, δεν επιβάλλεται».

Ας γίνει η τέχνη το μέσο, λοιπόν.

*Στην παράσταση συμμετείχαν κρατούμενοι από τις φυλακές αρρένων. Τον ρόλο της Μιράντας, τον μόνο γυναικείο που κρατήθηκε, τον υποδύθηκε η ηθοποιός του Εθνικού Ασημίνα Αναστασοπούλου. Η ορχήστρα που συνόδευσε την παράσταση αποτελούνταν από άνδρες κρατούμενους, μέλη του ΜουσικούΕργαστηρίου των φυλακών, και από γυναίκες μουσικούς της ΕΛΣ.