Η Σαπφώ Νοταρά διαβάζει το Χριστουγενιάτικο διήγημα του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη: “Έρωτας στα χιόνια”.

Παπαδιαμάντης -Νοταρά

επιμέλεια: Αναστασία Λεοντή

O Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης και οι γιορτινές ημέρες.

Ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης γεννήθηκε στη Σκιάθο στις 4 Μαρτίου 1851 και πέθανε στη Σκιάθο στις 3 Ιανουαρίου 1911.Έρχεται στη  σκέψη μας τις ημέρες των εορτών, που ο ίδιος περιγράφει και αισθάνεται με την αγνότητα, την πνευματικότητα και την σπάνια ευαισθησία που υπάρχει σε ολόκληρο το λογοτεχνικό του έργο. Κοντά στις Γιορτές και μετά από ολόκληρα 109 χρόνια από τον θάνατο του, διαλέξαμε μια φωτογραφία του, που «τράβηξε» ο λογοτέχνης σύγχρονος του Παύλος Νιρβάνας, το αυτοβιογραφικό του σημείωμα, όπως δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα «Πολιτεία» από τον Γιάννη Βλαχογιάννη στις 13 Σεπτεμβρίου 1925, ένα απόφθεγμα του και το διήγημα «Ο έρωτας στα χιόνια» (1985).(Κρατήσαμε την ορθογραφία του Παπαδιαμάντη).

«Μεταξύ όλων των επαγγελμάτων, εις όλον το Γένος, περνά εξόχως το επάγγελμα της θρησκείας, καθώς και του πατριωτισμού».

Αυτοβιογραφικό σημείωμα του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη

«Εγεννήθην εν Σκιάθω τη 4 Μαρτίου 1851. Εβγήκα από το Ελληνικόν Σχ(ολείον) εις τα 1863, αλλά μόνον το 1867 εστάλην εις το Γυμνάσιον Χαλκίδος, όπου ήκουσα την Α΄και Β΄τάξιν. Την Γ΄εμαθήτευσα εις Πειραιά, είτα διέκοψα τας σπουδάς μου, κ’ έμεινα εις την πατρίδα. Κατά  Ιούλιον του 1872 επήγα εις το Άγιον Όρος χάριν προσκυνήσεως, όπου έμεινα ολίγους μήνας. Τω 1873 ήλθα εις Αθήνας κ’ εφοίτησα εις την Δ΄ του Βαρβακείου. Τω 1874 ενεγράφην εις την Φιλοσοφικήν Σχολήν, όπου ήκουσα κατ’ εκλογήν ολίγα μαθήματα φιλολογικά, κατ’ ιδίαν δε ησχολούμην εις τας ξένας γλώσσας.

Μικρός εζωγράφιζα Αγίους, είτα έγραφα στίχους, κ’εδοκίμαζα να συντάξω κωμωδίας. Τω 1868 επεχείρησα να γράψω μυθιστόρημα. Τω 1879 εδημοσιεύθη η Μετανάστις,έργον μου, εις τον Νεολόγον Κ/πόλεως. Τω 1881 έν θρησκευτικόν ποιημάτιον εις το περιοδικόν Σωτήρα.Τω 1882 εδημοσιεύθη Οι Έμποροι των Εθνών εις το  Μη χάνεσαι. Αργότερα έγραψα περί τα εκατόν διηγήματα δημοσιευθέντα εις διάφορα περιοδικά κ’ εφημερίδας».

Προτείνομε να ακούσετε την Σαπφώ Νοταρά να διαβάζει Παπαδιαμάντη

Ο ΕΡΩΤΑΣ ΣΤΑ ΧΙΟΝΙΑ

Καρδιά του χειμώνος. Χριστούγεννα, Άης Βασίλης, Φώτα.

Και αυτός εσηκώνετο το πρωί, έρριπτεν εις τους ώμους την παλιάν πατατούκαν του, το μόνον ρούχον οπού εσώζετο ακόμη από τους προ της δυστυχίας του χρόνους, και κατήρχετο εις την παραθαλάσσιον αγοράν, μορμυρίζων, ενώ κατέβαινεν από το παλαιόν μισογκρεμισμένον σπίτι, με τρόπον ώστε να τον ακούη η γειτόνισσα:

− Σεβντάς είν’ αυτός, δεν είναι τσορβάς …· έρωντας είναι, δεν είναι γέρωντας.

Το έλεγε τόσον συχνά, ώστε όλες οι γειτονοπούλες οπού τον ήκουαν του το εκόλλησαν  ως παρατσούκλι: «Ο μπαρμπα−Γιαννιός ο Έρωντας».

Διότι δεν ήτο πλέον νέος, ούτε εύμορφος, ούτε άσπρα είχεν. Όλα αυτά τα είχε φθείρει προ χρόνων πολλών, μαζί με το καράβι, εις την θάλασσαν, εις την Μασσαλίαν.

Είχεν αρχίσει το στάδιόν του με αυτήν την πατατούκαν, όταν επρωτομβαρκάρησε ναύτης εις την βομβάρδαν του εξαδέλφου του. Είχεν αποκτήσει, από τα μερδικά του όσα ελάμβανεν από τα ταξίδια, μετοχήν επί του πλοίου, είταείχεν αποκτήσει πλοίον ιδικόν του, και είχε κάμει καλά ταξίδια. Είχε φορέσει αγγλικές τσόχες, βελούδινα γελέκα, ψηλά καπέλα, είχε κρεμάσει καδένες χρυσές με ωρολόγια, είχεν αποκτήσει χρήματα· αλλά τα έφαγεν όλα εγκαίρως με τας Φρύνας εις την Μασσαλίαν, και άλλο δεν του έμεινεν , ειμή η παλιά πατατούκα, την οποίαν εφόρει πεταχτήν επ’ ώμων, ενώ κατέβαινε το πρωί εις την παραλίαν, διά να μπαρκάρη σύντροφος με καμμίαν βρατσέραν εις μικρόν ναύλον, ή διά να πάγη με ξένην βάρκαν να βγάλη κανένα χταπόδι εντός του λιμένος.

Κανένα δεν είχεν εις τον κόσμον, ήτον έρημος. Είχε νυμφευθή, και είχε χηρεύσει, είχεν αποκτήσει τέκνον, και είχεν ατεκνωθή.

Και αργά το βράδυ, την νύκτα, τα μεσάνυκτα, αφού έπινεν ολίγα ποτήρια διά να ξεχάση ή διά να ζεσταθή, επανήρχετο εις το παλιόσπιτο το μισογκρεμισμένον, εκχύνων εις τραγούδια τον πόνον του:

Σοκάκι μου μακρύ−στενό, με την κατεβασιά σου,

κάμε κι  εμένα γείτονα με την γειτόνισσά σου.

Άλλοτε παραπονούμενος ευθύμως:

Γειτόνισσα, γειτόνισσα, πολυλογού και ψεύτρα,

δεν είπες μια φορά κ’ εσύ, Γιαννιό μου έλα μέσα.

Χειμών βαρύς, επί ημέρας ο ουρανός κλειστός. Επάνω εις τα βουνά χιόνες, κάτω εις τον κάμπον χιονόνερον. Η πρωία ενθύμιζε το δημώδες:

Βρέχει, βρέχει και χιονίζει,

κι ο παπάς χειρομυλίζει.

Δεν εχειρομύλιζεν ο παπάς, εχειρομύλιζεν η γειτόνισσα, η πολυλογού και ψεύτρα, του άσματος του μπαρμπα−Γιαννιού. Διότι τοιούτον πράγμα ήτο· μυλωνού εργαζομένη με την χείρα, γυρίζουσα τον χειρόμυλον. Σημειώσατε ότι, τον καιρόν εκείνον, το αρχοντολόγι του τόπου το είχεν εις κακόν του να φάγη ψωμί ζυμωμένον με άλευρον από νερόμυλον η ανεμόμυλον, κι επροτίμα το διά χειρομύλου αλεσμένον.

Και είχε πελατείαν μεγάλην, η Πολυλογού. Εγυάλιζεν, είχε μάτια μεγάλα, είχε βερνίκι εις τα μάγουλά της. Είχεν ένα άνδρα, τέσσαρα παιδιά, κι ένα γαιδουράκι μικρόν διά να κουβαλά τα αλέσματα. Όλα τα αγαπούσε, τον άνδρα της, τα παιδιά της, το γαιδουράκι της. Μόνον τον μπαρμπα−Γιαννιόν δεν αγαπούσε.

Ποίος να τον αγαπήση αυτόν; Ήτο έρημος εις τον κόσμον.

Και είχε πέσει εις τον έρωτα, με την γειτόνισσαν την Πολυλογού, διά να ξεχάση το καράβι του, τας λαϊδας της Μασσαλίας, την θάλασσαν και τα κύματά της, τα βάσανά του, τας ασωτίας του, την γυναίκα του, το παιδί του. Και είχε πέσει εις το κρασί διά να ξεχάση την γειτόνισσαν.

Συχνά, όταν επανήρχετο το βράδυ, νύκτα, μεσάνυκτα, και η σκιά του, μακρά, υψηλή, λιγνή, με την πατατούκαν φεύγουσαν και γλιστρούσαν από τους ώμους του, προέκυπτεν εις τον μακρόν, στενόν δρομίσκον, και αι νιφάδες, μυίαι λευκαί, τολύπαι βάμβακος, εφέροντο στροβιληδόν εις τον αέρα, και έπιπτον εις την γην, και έβλεπε το βουνόν ν’ ασπρίζη εις το σκότος, έβλεπε το παράθυρον της γειτόνισσας κλειστόν, βωβόν, και τον φεγγίτην να λάμπη θαμβά, θολά, και ήκουε τον χειρόμυλον να τρίζη ακόμη, και ο χειρόμυλος έπαυε, και ήκουε την γλώσσάν της ν’ αλέθη, ι’ ενθυμείτο τον άνδρα της, τα παιδιά της, το γαιδουράκι της, οπού αυτή όλα τα αγαπούσε, ενώ αυτόν δεν εγύριζε μάτι να τον ιδή, εκαπνίζετο, όπως το μελίσσι, εφλομώνετο, όπως το χταπόδι, και παρεδίδετο εις σκέψεις φιλοσοφικάς και εις ποιητικάς εικόνας.

− Να είχεν ο έρωτας σαϊτες!… να είχε βρόχια… να είχε φωτιές… Να τρυπούσε με τις σαϊτες του τα παραθύρια… να ζέσταινε τις καρδιές… να έστηνε τα βρόχια του απάνω στα χιόνια… Ένας γερο−Φερετζέλης πιάνει με τις θηλιές του χιλιάδες κοτσύφια.

Εφαντάζετο τον έρωτα ως ένα είδος γερο−Φερετζέλη, όστις να διημερεύη πέραν εις τον υψηλόν, πευκόσκιον λόφον, και ν’ ασχολήται εις το να στήνη βρόχια επάνω εις τα χιόνια, διά να συλλάβη τις αθώες καρδιές, ως μισοπαγωμένα κοτσύφια, τα οποία ψάχνουν εις μάτην, διά ν’ ανακαλύψουν τελευταίαν τινά χαμάδα μείνασαν εις τον ελαιώνα. Εξέλιπον οι μικροί μακρυλοί καρποί από τας ευώδεις μυρσίνας εις της Μαμούς το ρέμα, και τώρα τα κοτσυφάκια τα λάλα με το αμαυρόν πτέρωμα, οι κηρομύται οι γλυκείς και οι κίχλαι αι εύθυμοι πίπτουσι θύματα της θηλιάς του γερο−Φερετζέλη.

Την άλλην βραδιάν επανήρχετο, όχι πολύ οινοβαρής, έρριπτε βλέμμα εις τα παράθυρα της Πολυλογούς, ύψωνε τους ώμους, κι εμορμύριζεν:

− Ένας Θεός θα μας κρίνη… κι ένας θάνατος θα μας ξεχωρίση. Και είτα μετά στεναγμού προσέθετε:

− Κι ένα κοιμητήρι θα μας σμίξη.

Αλλά δεν ημπορούσε, πριν απέλθη να κοιμηθή, να μην υποψάλη το σύνηθες ασμάτιον:

Σοκάκι μου μακρύ−στενό, με την κατεβασιά σου,

κάμε κι εμένα γείτονα με την γειτόνισσά σου.

Την άλλην βραδιάν, η χιών είχε στρωθή σινδών, εις όλον τον μακρόν, στενόν δρομίσκον.

− Άσπρο σινδόνι… να μας ασπρίση όλους στο μάτι του Θεού… ν’ ασπρίσουν τα σωθικά μας… να μην έχουμε κακή καρδιά μέσα μας.

Εφαντάζετο αμυδρώς μίαν εικόνα, μίαν οπτασίαν, εν ξυπνητόν όνειρον. Ωσάν η χιών να ισοπεδώση και ν’ ασπρίση όλα τα πράγματα, όλας τας αμαρτίας, όλα τα περασμένα: Το καράβι, την θάλασσαν, τα ψηλά καπέλα, τα ωρολόγια, τας αλύσεις τας χρυσάς και τας αλύσεις τας σιδηράς, τας πόρνας της Μασσαλίας, την ασωτίαν, την δυστυχίαν, τα ναυάγια, να τα σκεπάση, να τα εξαγνίση, να τα σαβανώση, διά να μη παρασταθούν όλα γυμνά και ξετραχηλισμένα, και ως εξ οργίων και φραγκικών χορών εξερχόμενα, εις το όμμα του Κριτού, του Παλαιού Ημερών, του Τρισαγίου. Ν’ ασπρίση και να σαβανώση τον δρομίσκον τον μακρόν και τον στενόν με την κατεβασιάν του και με την δυσωδίαν του, και τον οικίσκον τον παλαιόν και καταρρέοντα, και την πατατούκαν την λερήν και κουρελιασμένην: Να σαβανώση και να σκεπάση την γειτόνισσαν την πολυλογού και ψεύτραν, και τον χειρόμυλόν της, και την φιλοφροσύνην της, την ψευτοπολιτικήν της, την φλυαρίαν της, και το γυάλισμά της, το βερνίκι και το κοκκινάδι της, και το χαμόγελόν της, και τον άνδρα της, τα παιδιά της και το γαιδουράκι της: Όλα, όλα να τα καλύψη, να τα ασπρίση, να τα αγνίση!

Την άλλην βραδιάν, την τελευταίαν, νύκτα, μεσάνυκτα, επανήλθε μεθυσμένος πλειότερον παρά ποτέ.

Δεν έστεκε πλέον εις τα πόδια του, δεν εκινείτο ουδ’ ανέπνεε πλέον.

Χειμών βαρύς, οικία καταρρέουσα, καρδία ρημασμένη. Μοναξία, ανία, κόσμος βαρύς, κακός, ανάλγητος. Υγεία κατεστραμμένη. Σώμα βασανισμένον, φθαρμένον, σωθικά λυωμένα. Δεν ημπορούσε πλέον να ζήση, να αισθανθή, να χαρή. Δεν ημπορούσε να εύρη παρηγορίαν, να ζεσταθή. Έπιε διά να σταθή, έπιε διά να πατήση, έπιε διά να γλιστρήση. Δεν επάτει πλέον ασφαλώς το έδαφος.

Ηύρε τον δρόμον, τον ανεγνώρισεν. Επιάσθη από το αγκωνάρι. Εκλονήθη. Ακούμβησε τις πλάτες, εστύλωσε τα πόδια. Εμορμύρισε:

− Να είχαν οι φωτιές έρωτα!… Να είχαν οι θηλιές χιόνια…

Δεν ημπορούσε πλέον να σχηματίση λογικήν πρότασιν. Συνέχεε λέξεις και εννοίας.

Πάλιν εκλονήθη. Επιάσθη από τον παραστάτην μιάς θύρας. Κατά λάθος ήγγισε το ρόπτρον. Το ρόπτρον ήχησε δυνατά.

− Ποιος είναι;

Ήτο η θύρα της Πολυλογούς, της γειτόνισσας. Ευλογοφανώς θα ηδύνατό τις να του αποδώση πρόθεσιν ότι επεχείρει ν’ αναβή, καλώς η κακώς, εις την οικίαν της. Πώς όχι;

Επάνω εκινούντο φώτα και άνθρωποι. Ίσως εγίνοντο ετοιμασίαι. Χριστούγεννα, Άης−Βασίλης, Φώτα, παραμοναί. Καρδιά του χειμώνος.

− Ποιος είναι; είπε πάλιν η φωνή.

Το παράθυρον έτριξεν. Ο μπαρμπα−Γιαννιός ήτο ακριβώς υπό τον εξώστην, αόρατος άνωθεν. Δεν είναι τίποτε. Το παράθυρον εκλείσθη σπασμωδικώς. Μίαν στιγμήν ας αργοπορούσε!

Ο μπαρμπα−Γιαννιός εστηρίζετο όρθιος εις τον παραστάτην. Εδοκίμασε να είπη το τραγούδι του, αλλ’ εις το πνεύμά του το υποβρύχιον, του ήρχοντο ως ναυάγια αι λέξεις:

«Γειτόνισσα πολυλογού, μακρύ−στενό σοκάκι!…»

Μόλις ήρθρωσε τας λέξεις, και σχεδόν δεν ηκούσθησαν. Εχάθησαν εις τον βόμβον του ανέμου και εις τον στρόβιλον της χιόνος.

− Και εγώ σοκάκι είμαι, εμορμύρισε… ζωντανό σοκάκι.

Εξεπιάσθη από την λαβήν του. Εκλονήθη, εσαρρίσθη, έκλινε και έπεσεν. Εξηπλώθη επί της χιόνος, και κατέλαβε με το μακρόν του ανάστημα όλον το πλάτος του μακρού στενού δρομίσκου.

Άπαξ εδοκίμασε να σηκωθή, και είτα εναρκώθη. Εύρισκε φρικώδη ζέστην εις την χιόνα.

«Είχαν οι φωτιές έρωτα!… Είχαν οι θηλιές χιόνια!»

Και το παράθυρον προ μιάς στιγμής είχε κλεισθή. Και αν μίαν μόνον στιγμήν ηργοπόρει, ο σύζυγος της Πολυλογούς θα έβλεπε τον άνθρωπον να πέση επί της χιόνος.

Πλην δεν τον είδεν ούτε αυτός ούτε κανείς άλλος. Κ’ επάνω εις την χιόνα έπεσε χιών. Και η χιών εστοιβάχθη, εσωρεύθη δύο πιθαμάς, εκορυφώθη. Και η χιών έγινε σινδών, σάβανον.

Και ο μπαρμπα−Γιαννιός άσπρισεν όλος, κι  εκοιμήθη υπό την χιόνα, διά να μη παρασταθή γυμνός και ξετραχηλισμένος, αυτός και η ζωή του και αι πράξεις του, ενώπιον του Κριτού, του Παλαιού Ημερών, του Τρισαγίου.

«EΡΓΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ» ΠΕΜΠΤΗ 26 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ: Ο ΑΛΑΝΤΙΝ ΚΑΙ ΤΟ ΜΑΓΙΚΟ ΛΥΧΝΑΡΙ.

            ΠΑΙΔΙΚΗ ΣΚΗΝΗ  
ΓΙΑΝΝΗ ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΥ
<< Ο ΑΛΑΝΤΙΝ ΚΑΙ ΤΟ ΜΑΓΙΚΟ ΛΥΧΝΑΡΙ >> 
«Ένα ΜΑΓΙΚΟ ΛΥΧΝΑΡΙ … Ενας μοχθηρός ΜΑΓΟΣ
μια τρυφερή ΙΣΤΟΡΙΑ ΑΓΑΠΗΣ  που βρίσει εμπόδια…
δύο αγαπημένοι μας Ήρωες  Ο ΑΛΑΝΤΙΝ, Η ΑΪΣΕ
κι ένα ΤΖΙΝΙ  που εμφανίζετε ξαφνικά μας ΤΑΞΙΔΕΥΟΥΝ στη 
ΜΑΓΕΥΤΙΚΗ ΒΑΓΔΑΤΗ….. σε μια πραγματικά 
ΠΑΡΑΜΥΘΕΝΙΑ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ
 
Μέσα από τη ΔΡΑΣΗ τη ΠΕΡΙΠΕΤΕΙΑ τη ΜΟΥΣΙΚΗ και το ΓΕΛΙΟ 
ξετυλίγεται μία από τις πιο αγαπημένες ιστορίες από τις «ΧΙΛΙΕΣ ΚΑΙ ΜΙΑ ΝΥΧΤΕΣ»  που μιλά για την ΔΥΝΑΜΗ ΤΗΣ ΦΙΛΙΑΣ!
«EΡΓΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ»
ΠΕΜΠΤΗ 26 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ
Ώρες παραστάσεων: 4μ.μ. & 6.00μ.μ.
Προπώληση 8€ – Ταμείο 10€
Προπώληση εισιτηρίων στο Βιβλιοπωλείο «ΟΛΑ ΧΑΡΤΙ» & στο «ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ» & Μεσσήνη Βιβλιοπωλείο «ΒΙΒΛΙΑΓΟΡΑ»
Ισχύουν εισιτήρια ΟΓΑ – Τηλ. πληροφορίες 6973 056635
   
Σπουδαίοι συντελεστές δημιούργησαν μια παράσταση με εντυπωσιακά σκηνικά και κοστούμια,
και την μοναδική μουσική επένδυση του αγαπημένου μας συνθέτη
ΜΙΜΗ ΠΛΕΣΣΑ 
που με τις μελωδίες του μας ταξιδεύει στην ονειρική ΒΑΓΔΑΤΗ!
Το κείμενο & η σκηνοθεσία είναι του
ΓΙΩΡΓΟΥ ΦΡΑΤΖΕΣΚΑΚΗ, 
ενός καταξιωμένου συγγραφέα και σκηνοθέτη στα μεγαλύτερα ΑΘΗΝΑΙΚΑ ΘΕΑΤΡΑ
με πολύ πλούσιο βιογραφικό στο χώρο του θεάτρου για παιδιά!
 Τα εντυπωσιακά κοστούμια μας μεταφέρουν στην ΑΝΑΤΟΛΗ
σχεδιασμένα από την μοναδική στο είδος
ΣΥΛΙΑ ΔΕΜΙΡΗ.
Οι χορογραφίες του πολλά υποσχόμενου
ΙΑΣΟΝΑ ΜΑΝΔΗΛΑ
που έχει διδάξει και την κινησιολογία,
το εξαιρετικό σκηνικό κατασκεύασε ο
ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ 
η σκηνογραφία είναι του έμπειρου
ΣΑΒΒΑ ΠΑΣΧΑΛΙΔΗ
Ενώ την παράσταση φωτίζει ο
ΓΙΩΡΓΟΣ ΒΑΖΑΙΟΣ.
Παίζουν 6 επαγγελματίες ηθοποιοί από το θέατρο και την τηλεόραση:
Στο ρόλο του Αλαντίν ο ΠΑΝΟΣ ΚΟΥΛΗΣ, Αισέ η ΜΑΡΙΝΑ ΜΠΑΣΕΤΑ,
στο ρόλο του Τζινι εμφανίζετε ο ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΑΤΣΙΚΗΣ,
Κακός Μάγος Τζαφάρ ο ΣΩΤΗΡΗΣ ΚΗΠΟΥΡΟΣ,
κολλητός φίλος του Αλαντίν ο Αμπτού ο ΘΑΛΗΣ ΠΟΛΙΤΗΣ,
και στον κωμικό ρόλο του Σουλτάνου ο ΣΤΡΑΥΡΟΣ ΜΑΥΡΙΔΗΣ

Από το Κοπανάκι και τα χωριά όλης της Τριφυλίας