Το Παζάρι του Κοπανακίου ως χώρος πολιτικών διεργασιών. Του Δημήτρη Α. Δριμή, εκπαιδευτικού, τ. Δημάρχου Αετού.

Η εικόνα ίσως περιέχει: 3 άτομα, , τα οποία χαμογελούν, άτομα στέκονται και κείμενο

“Το παζάρι υπάρχει σαν ένα ιδιότυπο κοινωνικό βουητό, που διαπερνά, μέσα από την πολυκοσμία, την πολυφωνία και την πολυχρωμία του τον ιστορικό χρόνο της ευρύτερης περιοχής. Είναι το ιδιαίτερο τοπόσημο των κοινωνιών που το αποτελούν και το δημιουργούν διαρκώς. Η ιστορία των τόπων μας περνάει μέσα από το Παζάρι.”

Το Παζάρι λειτουργούσε και λειτουργεί και ως τόπος πολιτικών διεργασιών. Τοπικοί βουλευτές και υποψήφιοι, υπουργοί και κεντρικά πολιτικά πρόσωπα, πρωθυπουργοί και πρόεδρος της δημοκρατίας πέρασαν και περνούν από το Παζάρι. Ο κατάλογος είναι μακρύς. Ενδεικτικά, μετά τη μεταπολίτευση: ο πρόεδρος της δημοκρατίας Κ. Στεφανόπουλος, ο τ. πρωθυπουργός Κ. Μητσοτάκης (ομιλία το Σεπτέμβριο του 1996 στα πλαίσια των εθνικών εκλογών, από το πεζοδρόμιο μπροστά από τα κτίρια Χαραλαμπόπουλου και Ντόντου) (1), ο τ. πρωθυπουργός Αντ. Σαμαράς, ο Γ. Γεννηματάς (ομιλία το Μάϊο του 1985 στα πλαίσια των εθνικών εκλογών, από το μπαλκόνι του σπιτιού του Τάσου Παπαδόπουλου) (1α). Οι υπουργοί και βουλευτές Ιω. Μπούτος, Αρ. Καλαντζάκος, Ανδρ. Κοκκέβης, Δ. Τσοβόλας, Τηλ. Χυτήρης, Στ. Μπένος, Ιω. Λαμπρόπουλος, Ιω. Γιαννακόπουλος, Δ. Κουσελάς, Πετ. Κατσιλιέρης, Γ. Κατρούγκαλος, Παν. Κοζομπόλη, Πετ. Κωνσταντινέας, είναι μερικά από τα ονόματα που μου έρχονται στο νου. Οι αιρετοί νομάρχες Π. Φωτέας και Δ. Δράκος, ο αιρετός περιφερειάρχης Πετ. Τατούλης αλλά και όλοι σχεδόν οι δήμαρχοι και οι αυτοδιοικητικοί παράγοντες του νομού έδιναν και δίνουν το παρόν κάθε Κυριακή.

Η περατζάδα από το παζάρι και τα μαγαζιά, η διακίνηση εντύπων και προεκλογικού υλικού, οι χαιρετισμοί με τους επαγγελματίες, τους επισκέπτες και καταναλωτές και, πολλές φορές, η πολιτική ομιλία στο παζάρι είναι ισχυρή πολιτική πράξη. Πρόκειται για πραγματικό «κολύμπι στο λαό». Ο πολιτικός δεν απευθύνεται σε ένα στενά τοπικό κοινό αλλά σε ολόκληρο ουσιαστικά το νομό καθώς από κάθε χωριό και πόλη κάποιος/οι θα ήταν/είναι στο παζάρι. Ο πολιτικός λόγος και η παρουσία έτσι φτάνουν παντού. Όλοι στην επιστροφή τους θα διηγηθούν τι έγινε στο παζάρι, τι άκουσαν, ποιόν είδαν, τι είπε. Οι άνθρωποι αυτοί λειτουργούσαν και λειτουργούν ως αναμεταδότες γεγονότων. Η τοπική παρουσία του πολιτικού έτσι γινόταν και γίνεται υπερτοπική. Η πολιτική επίσκεψη, συνήθως, καταλήγει σε κάποιο φιλικό καφέ ή μεζεδοπωλείο της πλατείας με φίλους για κρασί, τσίπουρο, ούζο, γουρνοπούλα, μεζέδες. Δεν είναι δε λίγες οι φορές που διεργασίες συνδυασμών γειτονικών δήμων, αλλά και κυνήγι υποψηφίων και παρακολουθήσεις αντιπάλων, έγιναν και γίνονται στα πλαίσια του παζαριού.

Τη δεκαετία του `80 τα τοπικά στελέχη των κομμάτων έδιναν τη μάχη των αεροπανό. Ιδιαίτερη βαρύτητα είχε ποιος θα κερδίσει τη μάχη της κεντρικής εισόδου του χωριού, κυρίως τα Σαββατόβραδα, ενόψει του Κυριακάτικου παζαριού, ώστε το μήνυμα του κάθε κόμματος να φτάσει σε, όσο το δυνατόν, περισσότερους ανθρώπους.

Στη διάρκεια της κατοχής το Παζάρι λειτούργησε ως χώρος συνάντησης συνδέσμων αλλά και στελεχών αντιστασιακών οργανώσεων. Η παρουσία κάποιου/ων σε ένα χωριό γεννά υποψίες. Ποιος/οί είναι, τι θέλει/ουν, με ποιόν/ούς μίλησε/αν. Η παρουσία, όμως, στο παζάρι ήταν και είναι αυτονόητη για όλους. Δεν δημιουργούνται υποψίες, ούτε είναι εύκολο να παρακολουθήσει κάποιος, μέσα στην πολυκοσμία, ποιος και με ποιόν συναντήθηκε, τι είπαν και τι αντάλλαξαν.

Το Παζάρι του Κοπανακίου, τέλος, είναι συνδεδεμένο με τα μεγάλα αντικατοχικά συλλαλητήρια, που έγιναν το 1943 για να αποτραπεί η πολιτική επιστράτευση των νέων Ελλήνων.  «Στις 21.3.43 ημέρα Κυριακή, στο Κοπανάκι, που είχε και παζάρι, με πρόσκληση του ΕΑΜ έγινε συλλαλητήριο κατά της «πολιτικής επιστράτευσης», που με εντολή των Γερμανών αποφάσισε η προδοτική Κυβέρνηση Λογοθετόπουλου για την επιστράτευση 150.000 νέων Ελλήνων που θα στέλνονταν στα γερμανικά εργοστάσια (και από εκεί, το πιθανότερο, και στα πολεμικά μέτωπα). Πήρανε μέρος πάνω από 3.000 άτομα. Το συλλαλητήριο, προστάτευε από πιθανή επέμβαση των Ιταλών η ομάδα του Ναπολέοντα που είχε πιάσει επίκαιρα σημεία (αυτό, ελάχιστοι το γνωρίζανε). Κι όπως ο κόσμος επιδίδονταν στο εμπορικό αλισβερίσι, ξαφνικά, ανεβαίνει σ` ένα πρόχειρο βήμα ο Πατσώνης Γεωργακόπουλος (από του Πιτσά, τραβαγέρης το επάγγελμα, υποψήφιος βουλευτής του «Παλλαϊκού Μετώπου» το 1935) και αρχίζει ένα χειμαρρώδη πατριωτικό λόγο. Οι οργανωμένοι, προστατευτική ασπίδα, πυκνοί ολόγυρά του, σκόρπιοι και σαν κύκλο στις άκρες της πλατείας του παζαριού. Οι ανοργάνωτοι ξαφνιάζονται, τα χάνουν, προσπαθούν να περιμαζέψουν την πραμάτεια τους για να φύγουν ή και λακάνε χωρίς αυτή. Κι έβλεπες, άλλον μ` ένα γουρνοπουλάκι στην αγκαλιά, άλλον με σακκί στον ώμο, άλλον να κόβει το καπίστρι του ζωντανού που έχει δέσει σε δέντρο – για να μη χάνει χρόνο λύνοντας τους κόμπους … Με τις πατριωτικές εκκλήσσεις των ΕΑΜιτών, σταματάνε, συνέρχονται και πλησιάζουν κατά τον ομιλητή, η απορία και ο πανικός εξαφανίζονται και ο πατριωτικός ενθουσιασμός και η περηφάνια κατακλύζει κι αυτούς. Τον Π.Γ. διαδέχεται στο βήμα ο 18άρης Γιώργος Τασιόπουλος από τη Φούσια. Θερμότερος τούτος ομιλητής, ανεβάζει τον ενθουσιασμό σε «παραλήρημα», ας πω. Κι όλος ο κόσμος κατευθύνεται στο Τηλεγραφείο και απαιτεί από τον τηλεγραφητή να στείλει στην Κυβέρνηση τηλεγράφημα διαμαρτυρίας εκ μέρους του λαού της Ορεινής Τριφυλίας – όπως και έκαμε (…….) Με το στανιό καταφέραμε να φύγει ο κόσμος, που διαδήλωνε στους δρόμους με συνθήματα και τραγούδια πατριωτικά. Και ο φόβος μας επαληθεύτηκε: μόλις είχε αδειάσει η πλατεία που έφτασε αρκετή δύναμη Ιταλών. Όταν άρχισε το συλλαλητήριο, βρισκόταν εκεί μια μικρή ομάδα Ιταλών (περί τους 10) που φύγανε βιαστικά γραμμή γραμμή προς Κυπ/σία». (2)

Η εικόνα ίσως περιέχει: 4 άτομα, υπαίθριες δραστηριότητες

Μέλη του ΚΚΕ διακινούν την εφημερίδα τους στο Παζάρι.

Η εικόνα ίσως περιέχει: 3 άτομα, , τα οποία χαμογελούν, άτομα στέκονται και γυαλιά ηλίου

Ο τ. πρωθυπουργός Αντώνης Σαμαράς στο Παζάρι.

Η εικόνα ίσως περιέχει: ουρανός και υπαίθριες δραστηριότητες

 Δεκαετία του `80. Η μάχη των αεροπανό στην είσοδο του Παζαριού. (αρχείο Ν. Τσαρουχά)

Σημειώσεις:

  • και 1α) το Παζάρι έχει ήθος. Κατά τη διάρκεια της πολιτικής ομιλίας οι δυνατές φωνές των επαγγελματιών σταματούν. Από τους πολίτες άλλοι παρακολουθούν και άλλοι ψωνίζουν αθόρυβα, ώστε να μην ενοχλούν.
  • Δ. Κυριαζής, “1940-1950. Η δεκαετία που συγκλόνισε τη χώρα. Πόλεμος – Κατοχή – Εθνική Αντίσταση – Εμφύλιος”, Εκδόσεις Σ. Ι. ΖΑΧΑΡΟΠΟΥΛΟΣ Α.Ε., Αθήνα 2002

(Δημοσιεύτηκε στην εφ. ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ τη Δευτέρα 04/02/2019)