Πάσχα στο Αρτίκι τη 10ετία του 1950.

Η Ανάσταση

dsc01319Η Ανάσταση, συνήθως, στο χωριό μας γινόταν στις 4 η ώρα το πρωί της Κυριακής και όχι στις 12:00 που έπρεπε να γίνεται. Τότε κτυπούσε η καμπάνα και πήγαιναν όλοι, ντυμένοι με τα καλά τους, στην εκκλησία.
Οι Κριτσαίοι και οι Παναγαίοι, πήγαιναν από τους πρώτους, γιατί είχαν έρθει νωρίτερα. Ο κάθε ένας, κρατούσε στο χέρι από μια λαμπάδα ή κερί (που είχε φέρει από το σπίτι του ή αγόραζε από την εκκλησία) για να «σηκώσουν» Ανάσταση.imag0070ceb1cf81cf84ceb9cebaceafcebfcf85-cf86cf89cf84cf80ceb1cebdcebfcf81ceb1cebcceb1cf84ceb9cebaceae
Μια ώρα μετά το κτύπημα της καμπάνας, περίπου στις 5 η ώρα το πρωί, ο παπάς έβγαινε στην ωραία πύλη και έλεγε το : «Δεύτε λάβετε φως». Όλοι πήγαιναν και άναβαν τη λαμπάδα ή το κερί τους από το κερί του παπά. Σε λίγο ψελνότανε και το: «Χριστός Ανέστη» και ακουόντουσαν οι ανταλλαγές των ευχών.
Από εκείνη τη στιγμή και μετά, άρχιζε, εντατικά, και ο «πόλεμος» με τις στρακακιώτες (τρίγωνα ή βαρελότα). Μέχρι τότε, ριχνόντουσαν σποραδικά. Τις «στρακακιώτες» ή βαρελότα, δεν τις έριχναν μόνο έξω από την εκκλησία, αλλά, τις περισσότερες φορές, μέσα στην εκκλησία. Ο θόρυβος που έκαναν ήταν εκκωφαντικός, η μυρωδιά από την μπαρούτη ανυπόφορη και ο κίνδυνος σοβαρού ατυχήματος υπαρκτός. Τα παιδιά, αλλά και οι γυναίκες, ετρομοκρατούντο και αναγκαζόντουσαν να βγουν έξω από την εκκλησία ή ακόμη και να φύγουν, χωρίς όμως και αυτό να πτοεί τους ρίχνοντας..
Αρκετές φορές, εκτός από κάψιμο ρούχων, είχαν συμβεί και μικροατυχήματα. Αυτό εκτιμώ, αποτελούσε ένα, μοναδικό στην Ελλάδα, φαινόμενο, που μόνο στο Αρτίκι συνέβαινε.
Προτροπές, φοβέρες ή οτιδήποτε άλλο τόσο από τον παπά, όσο και από άλλους μεγάλους σε ηλικία, κανένα αποτέλεσμα δεν έφερναν σε αυτούς που έριχναν τις στρακακιώτες. Παντού, σε όλα σχεδόν τα μέρη της Ελλάδος, το Πάσχα, λόγω εθίμου,  ρίχνουν στρακαστρούκες ή παρεμφερή πυροκροτήματα, αλλά πουθενά μέσα στην εκκλησία.

Ο αγαπητότατος, αείμνηστος Παπά-Παύλος της εποχής εκείνης, στο γάμο της Αθανασίας Μητροπούλου και του Αδάμ Αδαμόπουλου

Τις στρακαστρούκες, δεν τις έριχναν μόνο μικρά παιδιά, αλλά και μεγάλοι  Παρ΄ όλο που, όπως είπαμε, ήταν ένα πολύ κακό έθιμο για το χωριό, εν τούτοις στους περισσότερους από εμάς τα παιδιά, αλλά και σε μεγάλους ακόμη, άρεσε πολύ. Σε κάποιες περιπτώσεις μάλιστα, ενώ άκουγες τη μια στιγμή από ένα μεγάλο να λέει στα παιδιά μην ρίχνετε, την άλλη τον άκουγες να τα παροτρύνει και να λέει ρίξτε.
Σποραδικά, έριχναν στρακαστρούκες έξω από την εκκλησία και πριν από το Πάσχα, ακόμη και την Μ. Πέμπτη και Μ. Παρασκευή το βράδυ, ίσως για να τις «δοκιμάσουν», πολύ κακώς βέβαια.
Η κατασκευή τους, άρχιζε από πολλές ημέρες πριν και τελείωνε το Μ. Σάββατο. Τα βαρελότα τα κατασκεύαζαν με σκληρό χαρτί, συνήθως τραπουλόχαρτο. Τα τρίγωνα και τα «πολυβόλα» τα κατασκεύαζαν από το χαρτί που ήταν σε ρολά, για το σκέπασμα της σταφίδας.84ceb5cf81ceb9cebaceac-ceb7-ceb5cebacebacebbceb7cf83ceafceb1-ceb1cf81cf84ceb9cebaceafcebfcf85-00003
Μέσα έβαζαν μπαρούτι και σε μια άκρη προσάρμοζαν ένα κομμάτι βραδύκαυστο φυτίλι, που προεξείχε λίγο. Μετά τα έδεναν σφιχτά, συνήθως, με σύρμα, για να κάνουν μεγάλο κρότο. Όταν ήταν να τα ρίξουν, ακουμπούσαν στην άκρη του φυτιλιού την κεφαλή ενός σπίρτου που στη συνέχεια την άναβαν και πέταγαν τη στρακακιώτα μακριά. Η φλόγα του σπίρτου άναβε το φυτίλι, για να την μεταδώσει εν συνεχεία στην μπαρούτι και γινόταν η έκρηξη.
Μέχρι και συνεργεία οργάνωναν  για την κατασκευή τους. Τις οδηγίες στους μικρότερους για την κατασκευή, καθώς και την εν γένει εποπτεία, την είχαν, τα πρώτα χρόνια, μεγάλοι σε ηλικία άνθρωποι.
Θυμάμαι μια χρονιά, όταν ήμουνα μικρός, το θείο μου το Μήτσο (Μητρόπουλο) να κατευθύνει τα παιδιά στο πως έπρεπε να φτιάξουν τις στρακαστρούκες.
Στην κατασκευή τους είχε σημειωθεί «πρόοδος». Έφτιαχναν στρακαστρούκες  και  με περισσότερες, από μια, φωτιές, μέχρι και είκοσι τον αριθμό. Έφτιαχναν δηλαδή πολυβόλο, το οποίο έκανε μέχρι και είκοσι εκρήξεις, διαδοχικά,  την μια μετά από την άλλη ή αν κανένας το πατούσε (το πολυβόλο), μπορούσαν να γίνονται οι εκρήξεις ομαδικά, δηλαδή κάτι σαν ομοβροντία. Έτσι,  όταν πετούσαν ένα πολυβόλο και έσκαζε σε ένα σημείο, μετά πεταγόταν, πήγαινε σε άλλο σημείο και έσκαγε και από εκεί αλλού, κ.ο.κ. και ακούονταν είκοσι εκρήξεις.
Εκτός από στρακαστρούκες, έριχναν  το Πάσχα και βαρελότα, που και αυτά έκαναν τρομακτικό θόρυβο, λόγω και του κλειστού χώρου. Η κατάσταση μέσα στην εκκλησία γινόταν αποπνυκτική.
Το πρωί, το δάπεδο της εκκλησίας (οι πλάκες)  βρισκόταν μαυρισμένο από την μπαρούτι και καλυμμένο από χαρτιά (υπολείμματα από τις στρακαστρούκες), σε ύψος περίπου 20 εκατοστά.
Μερικές φορές αντιμετώπιζαν δυσκολίες για την κατασκευή τους, επειδή δεν έβρισκαν τα βραδύκαυστα φυτίλια. Το μπαρούτι,  το εύρισκαν εύκολα. Ήταν από αυτό που χρησιμοποιούσαν οι κυνηγοί στο χωριό για το γέμισμα των φυσιγγίων των όπλων τους. Τα φυτίλια τα προμηθευόντουσαν, παράνομα, από κάποια άτομα που τα είχαν πάρει για να εκρήξουν δυναμίτες στις διανοίξεις δρόμων ή σε άλλες εργολαβίες.
Ένα ακόμη κακό έθιμο, που είχαμε στο χωριό μας  στην Ανάσταση, ήταν και το να  προσπαθεί, κάποιος με την αναμμένη λαμπάδα του, να κάψει τα μαλλιά του άλλου, που βρισκόταν προ αυτού. Το ξάφνιασμά του μπροστινού και οι αντιδράσεις του στην απόπειρα,  ήταν ορατές  και προκαλούσαν  γέλωτες την ώρα της Θείας λειτουργίας, πράγμα λυπηρό.
Μερικοί, για να μην πιάνουν τα μαλλιά τους φωτιά από τις λαμπάδες, πριν φύγουν από το σπίτι, τους έβαζαν ξύδι.
Ευτυχώς, από το 2005 και μετά, εξέλειπαν πλήρως  και τα δυο αυτά θλιβερά και κακά, έθιμα. Τελικά άραγε, έγινε αντιληπτός ο δυσμενής αντίκτυπος της απρέπειας αυτής από τους Αρτικαίους ή δεν υπάρχουν πια νέοι στο χωριό: Μάλλον το δεύτερο ισχύει.
Μετά το Χριστός Ανέστη, δεν έφευγε κανένας. Παρέμεναν όλοι, μέχρι που τελείωνε η θεία λειτουργία και μετά φεύγανε να πάνε στα σπίτια τους για φαγητό. Φεύγοντας, έπαιρναν μαζί και τις αναμμένες λαμπάδες τους, για να μεταφέρουν το αναστάσιμο φως στο σπίτι τους, όπου ακολουθούσε ένα πλούσιο φαγητό.
Τις περισσότερες φορές, από ότι θυμάμαι, όταν τελείωνε η εκκλησία και έβγαιναν έξω στο προαύλιο, άρχιζαν το χορό (καλαματιανό και τσάμικο), γύρω-γύρω από την ακακία, με μπροστάρη συνήθως τον παπά μας, τον παπά-Παύλο. Ο χορός κρατούσε περίπου μια ώρα, μέχρι που είχε πια ξημερώσει καλά και τότε όλοι  πήγαιναν στα σπίτια τους για φαγητό.
Η μαγειρίτσα, ο πατσάς και η τηγανιτή συκωταριά ήταν τα φαγητά τους. Πριν από το φαγητό, το τσίγκρισμα των κόκκινων αυγών ήταν απαραίτητο, μεταξύ των μελών της οικογένειας, καθώς και η ανταλλαγή ευχών (Χριστός Ανέστη-Αληθώς Ανέστη). Τυχερός ήταν αυτός, που, τελικά, θα έσπαγε τα αυγά όλα των άλλων, ενώ το δικό του θα έμενε άσπαστο.
Την Κυριακή το πρωί, επειδή είχαν κοιμηθεί αργά, σηκώνονταν με την ησυχία τους.
Οι άντρες πήγαιναν στα καφενεία και οι γυναίκες έψηναν την τυρόπιτα, την γαλόπιτα και το φαγητό (αρνί ή κατσίκι, μαγειρευτό ή στο φούρνο). Αρνί ή κατσίκι στη σούβλα δεν συνήθιζαν να ψήνουν.
Το έθιμο αυτό της σούβλας, ήρθε  τα τελευταία χρόνια στο χωριό μας.
Το πασχαλινό τραπέζι ήταν πλούσιο από φαγητά και γλυκά. Το απόγευμα στις 5 η ώρα, γινόταν  στην εκκλησία η δεύτερη Ανάσταση, η αγάπη όπως λεγόταν.
Για τις μέρες της Μεγάλης  Εβδομάδος, στο χωριό μας, έλεγαν:
-Μεγάλη Δευτέρα, ο Χριστός με τη μαχαίρα.
-Μεγάλη Τρίτη. ο Χριστός εκρύφτη.
-Μεγάλη Τετάρτη, ο Χριστός εχάθη.
-Μεγάλη Πέμπτη, ο Χριστός ευρέθη.
-Μεγάλη Παρασκευή, ο Χριστός στο καρφί.
-Μεγάλο Σαββάτο, ο Χριστός στον τάφο.
-Κυριακή, ο Χριστός Ανέστη.
Η μεγάλη εβδομάδα εθεωρείτο πένθιμη και κανένας δεν γλεντούσε.

+Γιάννης Μητρόπουλος

Σημείωμα …bloger : Φίλε μου Γιάννη, το κείμενό σου κατατοπιστικότατο, αλλά έχω μια ένσταση και μια …διαφωνία. Η ένσταση :Και στην Αγριλιά, μέσα στην εκκλησία ρίχνανε τις στρακαστρούκες και στην Πάτρα το ίδιο κάναμε στον Άγιο Δημήτριο. Άρα πανελλαδικό το έθιμο.

Η διαφωνία : Χωρίς μπάμπα-μπούμπα, δεν καταλαβαίνεις Ανάσταση, οπότε …εγώ θα ρίξω μερικές, φυσικά εκτός εκκλησίας.

Χρόνια πολλά σε όλους.

Advertisements

3 σκέψεις σχετικά με το “Πάσχα στο Αρτίκι τη 10ετία του 1950.”

  1. kalimera giani kai xronia pola ,kai stin saraninada to idio
    kaname.thimase kai ta polikrota poy ftiaxname me stafidaxarta kai gia na kolai to baroyti bazame kai siropi apo kobosta.SOY EYXOMAI KALH ANASTASH KAI XRISTOS ANESTH.

  2. Βασίλη Γαλανόπουλε, αποκάλυψε μου την ταυτότητά σου. Δεν ξέρω ποιός είσαι. Λες ότι είσαι Σαρακιναδαίος. Δεν ξέρω και αν σε γνωρίζω. Αν θέλεις μου στέλνεις και το τηλέφωνό σου να επικοινωνήσουμε.
    Γιάννης Μητρόπουλος

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s